İmplantasyon, yani embriyonun rahim iç zarına (endometrium) tutunması üzerine etkili faktörler, tüp bebek tedavisinde en çok merak edilen konulardan biridir. Tüp bebek uygulamalarında genetik olarak normal olduğu bilinen (öploid) embriyoların transferine karşın gebelik oranları belirli bir düzeyi aşmamaktadır ve birçok hastada tekrarlayan denemelere karşın gebelik elde edilememektedir. Bu gözlemler endometriumun implantasyonda oynadığı rolü gündeme getirmekte ve endometriumun embriyoyu kabul etme yeteneğini (endometrial reseptivite) artırmaya yönelik bazı ek tedavi yöntemleri giderek artan oranda kullanılmaktadır.
İmplantasyonu belirleyen başlıca faktörler
Başarılı bir implantasyon için üç unsurun bir araya gelmesi gerekir: sağlıklı bir embriyo, embriyoyu kabul etmeye hazır bir endometrium ve ikisi arasında doğru zamanlanmış bir iletişim. Bu nedenle tutunmayı etkileyen faktörler iki ana başlıkta incelenir.
Embriyoya bağlı faktörler
İmplantasyon başarısızlığının en sık nedeni embriyonun kendisidir. Embriyolarda kromozom sayısı bozuklukları (anöploidi) kadın yaşı ilerledikçe belirgin biçimde artar ve bu embriyoların önemli bir kısmı ya tutunamaz ya da erken dönemde gebelik kaybıyla sonuçlanır. Embriyonun gelişim hızı ve morfolojik kalitesi, sperm DNA hasarı gibi erkeğe bağlı etkenler de embriyonun tutunma potansiyelini etkiler.
Rahme bağlı faktörler
Endometrium, her adet döngüsünde yalnızca kısa bir süre embriyoyu kabul etmeye hazırdır; bu döneme "implantasyon penceresi" denir. Rahim içi polipler, rahim boşluğunu bozan miyomlar, rahim içi yapışıklıklar, doğuştan rahim anomalileri, kronik endometrit (rahim iç zarının süregen iltihabı) ve tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpinks) tutunmayı olumsuz etkileyebilir. Bu sorunların çoğu ultrasonografi, sonohisterografi ve gerektiğinde histeroskopi ile saptanabilir ve tedavi edilebilir. Tutunma sürecinin kendisi rahme tutunma (implantasyon) yazısında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
Endometrial reseptiviteyi artırmaya yönelik ek tedaviler
Endometrial reseptiviteyi artırmaya yönelik olarak yaygın kullanılan ek tedavi yöntemleri ve bunlarla ilgili bilimsel kanıtlar aşağıda ele alınmıştır.
1. İmmün tedaviler
Gebelikte annenin bağışıklık sisteminin, yarısı babadan gelen embriyoyu reddetmemek için kendini düzenlediği (bağışıklık toleransı) ve bunun embriyonun tutunmasında önemli bir rol oynadığı genel olarak kabul edilir. Kesin bir kanıta dayanmamakla birlikte endometriumda bağışıklık yanıtını düzenleyerek embriyonun tutunmasını sağladığı ileri sürülen bazı ek tedavi yöntemleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunlar:
a. Steroidler: Embriyo transferine yakın dönemde kullanılan prednizolon gibi steroidlerin gebelik ve canlı doğum oranlarını artırdığına dair yeterli kanıt yoktur.
b. İntravenöz immünglobülin (IVIG): Rahimdeki bağışıklık sistemini nasıl etkilediği bilinmemekte olup klinik yararı gösterilememiştir. Ayrıca pahalıdır ve birçok yan etkiye açıktır.
c. Granülosit koloni uyarıcı faktör (G-CSF): Nötropeni gibi kan hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir sitokin olup özellikle ince endometrium ya da tekrarlayan başarısızlık olanlarda embriyo transferine yakın olarak endometriuma verilmesinin gebelik şansını artırdığı iddia edilmektedir. Pahalı bir yöntemdir ve kullanımı için yeterli kanıt yoktur.
d. İntralipid (damardan lipit uygulanması): Soya fasulyesi yağı, yumurta fosfolipitleri ve gliserin içerir; damardan verildiğinde bağışıklık yanıtını düzenlediği ve düşük oranlarını azalttığı iddia edilmektedir. Pahalı bir yöntem olup kullanımı için yeterli kanıt yoktur; sarılık ve ateş gibi yan etkilere açıktır.
e. Diğerleri: Gebelik aşısı gibi hiçbir kanıt olmaksızın çekici adlarla tanıtılan ve kullanılan ya da önerilen yöntemler.
2. Endometrial zedeleme (scratching)
Tedavi siklusundan önceki ayın luteal fazında (yumurtlama sonrası dönem) yapılması önerilir. Biyopsi almak için kullanılan Pipelle adlı ince pipetle ya da histeroskopi sırasında endometriumun zedelenmesinin, endometriumdaki bağışıklık sistemini harekete geçirdiği ve böylece endometrial reseptivitenin arttığı iddia edilmektedir. Ancak böyle bir girişimin etkisinin adet kanaması ile tamamen dökülen endometrial tabaka üzerinde nasıl kaldığı bilinmemektedir. Bir dönem çok yaygın olarak önerilen bu yöntem girişimsel ve maliyetlidir. Bazı analizlerde yalnızca tekrarlayan başarısızlığı olanlarda, hatta 3 ve üzeri başarısız denemesi olanlarda yararlı olabileceği ileri sürülmekle birlikte, yakın zamanda yapılan büyük ölçekli çalışmaların çoğunda bir yararı gösterilememiştir. Ayrıntılar için endometrial zedeleme (scratching) sayfasına bakabilirsiniz.
3. ERA testi (endometrial reseptivite array)
Endometrial biyopsi yapılarak 248 genin ifadesi (ekspresyonu) saptanır, sonuçlara göre endometriumun durumu sınıflandırılır ve bireysel olarak tutunma şansının en yüksek olduğu düşünülen zamanda transfer yapılması planlanır. Yeterli kanıt olmayan bu uygulama çok pahalıdır, girişimsel olarak endometrial biyopsi yapılmasını ve ayrıca tüm embriyoların dondurulmasını gerektirir. Bu nedenle rutin kullanımı için yeterli kanıt yoktur.
4. Uterus damarlarında kanlanmanın artırılması
İnce endometriumun varlığında rahme giden damarların genişletilmesi ve endometriumun daha iyi beslenebilmesi için önerilen ilaçlar mevcuttur. Sildenafil ve aspirin bu ilaçlar arasındadır; ancak canlı doğum oranlarını artırdıklarına dair yeterli kanıt yoktur.
5. Rahim içine hCG verilmesi
Gebelikte üretilen hCG adlı hormonun embriyonun endometriuma tutunmasını düzenlediğine ve bu nedenle transfere yakın bir zamanda rahim içine verilen hCG'nin gebelik oranlarını artırdığına inanılır. Birçok çalışma olmasına karşın yeterli kanıt yoktur; ancak alt grup analizlerinde klivaj aşamasında embriyo transferi yapılan hastalarda (2. ya da 3. gün transferleri) 500 IU ve üzeri hCG verilmesinin gebelik ve canlı doğum oranlarını artırabileceğine dair ipuçları saptanmıştır. Rutin olarak kullanılması önerilmemektedir. Konunun ayrıntıları rahim içine hCG verilmesi yazısında yer almaktadır.
Tekrarlayan implantasyon başarısızlığında yaklaşım
İyi kalitede embriyoların birden fazla transferine karşın gebelik oluşmaması durumunda, kanıtı zayıf ek tedavilere yönelmeden önce temel nedenlerin sistematik olarak araştırılması gerekir. Bu değerlendirmede kadın yaşı ve embriyo kalitesi yeniden gözden geçirilir, rahim boşluğu sonohisterografi ya da gerekirse histeroskopi ile incelenir, hidrosalpinks varlığı araştırılır, tiroid fonksiyonları ve gerektiğinde antifosfolipid antikorları gibi tetkikler değerlendirilir. Çiftin kromozom analizi ve uygun hastalarda embriyoların genetik incelemesi de seçenekler arasındadır. Saptanan ve tedavi edilebilen bir neden varsa ona yönelik tedavi, gerekçesiz ek tedavilerden daha anlamlıdır.
Tekrarlayan başarısızlık yaşadıysanız durumunuzu ayrıntılı değerlendirmek için iletişim sayfasından görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




