Tiroid Hastalıkları Doğurganlığı Nasıl Etkiler?

Tiroid hastalıkları doğurganlığı, yumurtlama düzeninden embriyonun rahme tutunmasına ve gebeliğin sağlıklı ilerlemesine kadar birçok aşamada etkileyebilir. Boynun ön tarafında yer alan kelebek biçimli tiroid bezi, vücudun metabolizma hızını düzenleyen hormonları üretir; bu hormonların azlığı da fazlalığı da üreme sistemini olumsuz etkiler. İyi haber şu ki tiroid kaynaklı sorunların büyük kısmı basit kan testleriyle saptanabilir ve tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Gebelik planlayan ya da çocuk sahibi olmakta zorlanan kadınlarda tiroid testleri, değerlendirmenin rutin bir parçasıdır. Aşağıda tiroidin üreme sistemiyle ilişkisini, TSH hedef değerlerini, tedavi seçeneklerini ve gebelikte izlem sürecini bulabilirsiniz.

Tiroid-üreme ilişkisi

Tiroid bezi tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) adlı hormonları üretir. Bu hormonların salgılanması, beyindeki hipofiz bezinden salınan tiroid uyarıcı hormon (TSH) tarafından kontrol edilir. Tiroid hormonu azaldığında hipofiz daha fazla TSH salgılar; hormon fazlaysa TSH düşer. Bu nedenle TSH, tiroidin nasıl çalıştığını gösteren en duyarlı testtir.

Tiroid Hormonlarının Görevi ve Önemi

Tiroid hormonları vücudun neredeyse her hücresini etkiler. Üreme sisteminde yumurtalıkların çalışması, yumurta gelişimi, yumurtlama (ovulasyon) ve rahim iç zarının embriyoyu kabul etmeye hazırlanması gibi süreçlerde rol oynarlar. Adet döngüsünün düzenli işlemesi için de tiroid hormonlarının dengede olması gerekir.

Tiroid Bozuklukları ve Kadın Doğurganlığı

Tiroid bezinin az çalışmasına hipotiroidi, fazla çalışmasına hipertiroidi denir. Her ikisi de doğurganlığı etkileyebilir:

• Hipotiroidi: Üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen tiroid bozukluğudur ve çoğunlukla Hashimoto tiroiditi adı verilen otoimmün bir süreçten kaynaklanır. Adet düzensizliğine, yumurtlamama durumuna (anovülasyon) ve yumurtlama sonrası dönemin (luteal faz) yetersizliğine yol açabilir. Ayrıca prolaktin hormonunu yükselterek yumurtlamayı baskılayabilir. Belirgin hipotiroidi düşük riskini de artırır.
• Hipertiroidi: Çoğunlukla Graves hastalığına bağlıdır. Adetlerin seyrekleşmesine, yumurtlama sorunlarına ve gebe kalmada güçlüğe neden olabilir. Kontrolsüz hipertiroidi gebelikte hem anne hem bebek için risk oluşturur.

Tiroid hormonları normal olduğu hâlde kanda tiroide karşı antikor (anti-TPO) bulunması da önemlidir. Bu kadınlarda ilerleyen dönemde hipotiroidi gelişme olasılığı daha yüksektir ve gebelikte tiroid testlerinin daha yakından izlenmesi gerekir.

Tiroid Bozuklukları ve Erkek Doğurganlığı

Tiroid hormonları erkek doğurganlığını da etkiler, ancak etkisi kadınlardaki kadar belirgin değildir. Hipotiroidi ve hipertiroidi sperm sayısı, hareketliliği ve şekli ile testosteron düzeyi üzerinde olumsuz etki yapabilir; cinsel istek ve ereksiyon sorunlarına da yol açabilir. Erkekte tiroid hastalığı belirtileri ya da sperm parametrelerinde açıklanamayan bozulma varsa tiroid testleri istenebilir.

TSH hedef değerleri

TSH yüksekliği tiroidin yeterli hormon üretemediğini (hipotiroidi), TSH düşüklüğü ise tiroidin fazla çalıştığını (hipertiroidi) düşündürür. Tanıda TSH ile birlikte serbest T4 düzeyine de bakılır. TSH'nin yüksek, serbest T4'ün normal olduğu duruma subklinik (belirti vermeyen, hafif) hipotiroidi denir.

Gebelik Öncesi TSH Hedefi

Tiroid hormonu ilacı kullanan ve gebelik planlayan kadınlarda, gebelik öncesinde TSH değerinin 2,5 mIU/L'nin altında tutulması genel kabul gören bir hedeftir. Tüp bebek ya da aşılama gibi tedavilere hazırlanan, ilaç kullanmayan kadınlarda ise TSH'nin hafif yüksek olduğu durumlarda tedavi kararı; TSH düzeyi, anti-TPO antikorları ve kişinin öyküsü birlikte değerlendirilerek verilir. Belirgin hipotiroidi ya da hipertiroidi her durumda gebelikten önce tedavi edilmelidir.

Tedavi edilmemiş hipotiroidi gebe kalma olasılığını azaltabileceği gibi, gebelik oluştuğunda düşük, erken doğum ve preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) gibi komplikasyonların riskini de artırabilir. Bununla birlikte, hormonları normal olup yalnızca antikoru pozitif olan kadınlara rutin olarak tiroid hormonu vermenin canlı doğumu artırmadığını gösteren çalışmalar vardır. Bu nedenle her TSH sonucu tek başına değil, klinik tabloyla birlikte yorumlanır.

Gebelikte TSH Takibi

Gebelikte tiroid hormonuna ihtiyaç artar. Özellikle ilk üç ayda bebeğin tiroid bezi henüz yeterince çalışmadığından, beyin gelişimi için gereken hormon anneden sağlanır. Gebeliğin başında salgılanan hCG hormonu tiroidi bir miktar uyardığından, ilk üç ayda TSH normalde biraz düşer.

Bu nedenle gebelikte, gebe olmayanlar için kullanılan aralıklar yerine gebelik dönemine (trimestere) özgü referans aralıkları kullanılır. Güncel kılavuzlar, mümkünse laboratuvarın kendi gebe nüfusundan elde ettiği aralıkların kullanılmasını önerir. Daha önce yaygın olan sabit hedefler (örneğin ilk üç ay için 2,5 mIU/L üst sınırı) yerini bu yaklaşıma bırakmıştır. Tiroid ilacı kullanan gebelerde hedef, TSH'yi ilgili trimester aralığının alt yarısında tutmaktır. Doz ayarlamaları mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.

Tedavi ile normale dönüş

Tiroid bozukluklarının doğurganlık üzerindeki olumsuz etkileri genellikle tedaviyle geri döndürülebilir. Tedavi, bozukluğun tipine ve şiddetine göre planlanır.

Hipotiroidi Tedavisi

Hipotiroidi, eksik hormonu yerine koyan levotiroksin adlı ilaçla tedavi edilir. İlaç sabahları aç karnına, kahvaltıdan yaklaşık yarım saat önce ve demir ya da kalsiyum takviyelerinden ayrı saatte alınmalıdır; bu maddeler ilacın emilimini azaltır. Tedaviye başlandıktan sonra TSH yaklaşık 4-6 haftada bir kontrol edilerek doz ayarlanır.

Levotiroksin kullanan kadınlarda gebelik saptandığında doz artışına çoğu zaman ihtiyaç duyulur. Bu nedenle gebelik testi pozitif çıkar çıkmaz hekiminize haber vermeniz ve tiroid testlerini yaptırmanız önerilir. Doğru dozda tedaviyle adet döngüsü düzene girer, yumurtlama geri dönebilir ve gebelik için daha uygun bir ortam sağlanır.

Hipertiroidi Tedavisi

Hipertiroidi tedavisinde amaç, tiroidin aşırı hormon üretimini kontrol altına almaktır. Bu genellikle antitiroid ilaçlarla sağlanır. Gebelik planlayan kadınlarda ilaç seçimi önemlidir: gebeliğin ilk üç ayında bebeğe etkisi açısından genellikle propiltiyourasil tercih edilir, sonrasında hekim farklı bir ilaca geçebilir. Radyoaktif iyot tedavisi gebelikte uygulanmaz; bu tedaviyi alan kadınlara gebelik için en az altı ay beklemeleri önerilir. Cerrahi tedavi ise seçilmiş durumlarda gündeme gelir. Hipertiroidi kontrol altına alındığında adet ve yumurtlama düzeni çoğu zaman normale döner.

Tedavinin Doğurganlık Üzerine Etkisi

Tiroid bozukluğu nedeniyle adetleri düzensizleşen ya da yumurtlamayan kadınlarda, hormon dengesi sağlandıktan sonra düzenli döngüler ve yumurtlama sıklıkla geri gelir. Bu da kendiliğinden gebe kalma olasılığını artırır. Adet düzensizliğinin diğer nedenleri için adet düzensizliği ve kısırlık yazımıza bakabilirsiniz. Tiroid dengelendikten sonra gebelik hâlâ oluşmuyorsa, kısırlığın diğer olası nedenleri araştırılır ve gerekirse aşılama ya da tüp bebek gibi tedaviler planlanır. Tiroidin dengede olması, bu tedavilerde de gebeliğin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.

Gebelikte takip

Tiroid hastalığı olan kadınların gebelik boyunca düzenli izlenmesi hem anne hem bebek sağlığı için gereklidir. Gebelikte hormon ihtiyacı değiştiği için ilaç dozlarının da güncellenmesi gerekebilir.

Gebelik Boyunca Tiroid Fonksiyon Testleri

Levotiroksin kullanan gebelerde TSH, gebeliğin ilk yarısında genellikle dört haftada bir, sonrasında hekimin uygun gördüğü aralıklarla kontrol edilir. Hipertiroidi tedavisi alan gebelerde ilaç dozu, annenin hormonlarını normalin üst sınırına yakın tutacak en düşük dozda ayarlanır; böylece bebeğin tiroidinin baskılanması önlenir. Gebelikte tiroid ilaçlarını kendi başınıza bırakmanız ya da dozunu değiştirmeniz ciddi sonuçlar doğurabilir. Kadın doğum ve endokrinoloji hekimlerinin birlikte izlemi bu süreçte yararlıdır.

Tiroid bozuklukları tekrarlayan düşüklerin araştırılmasında da bakılan nedenler arasındadır; bu konuda tekrarlayan gebelik kayıpları sayfası ek bilgi sunar.

Doğum Sonrası Dönem

Doğumdan sonra tiroid hormonu ihtiyacı çoğu kadında gebelik öncesi düzeye döner ve doz buna göre azaltılır. Bazı kadınlarda doğumu izleyen ilk yıl içinde doğum sonrası tiroidit (postpartum tiroidit) gelişebilir. Bu durumda önce geçici bir hipertiroidi, ardından hipotiroidi dönemi görülebilir. Halsizlik, çarpıntı, kilo değişikliği ya da ruh hâlinde belirgin değişim gibi belirtiler olduğunda tiroid testleri yaptırmak gerekir. Anti-TPO antikoru pozitif olan kadınlarda bu risk daha yüksektir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Adetleriniz düzensizse, bir yıldır (35 yaş üzerindeyseniz altı aydır) gebelik oluşmuyorsa, tekrarlayan düşük öykünüz varsa ya da ailenizde tiroid hastalığı bulunuyorsa tiroid testlerinin değerlendirmeye eklenmesi uygundur. Gebelik öncesinde yapılması önerilen diğer testler için gebelik öncesi check-up yazımızı okuyabilirsiniz.

Tiroid sonuçlarınızın doğurganlık açısından değerlendirilmesi için iletişim sayfası üzerinden randevu talep edebilirsiniz.