Tüp bebek (IVF) asla mucizelerin etkin olduğu bir tedavi yöntemi değildir. Gerek yazılı ve görsel basında gerekse sosyal medyada tüp bebek uygulamasına, sahip olması gereken değerlerin dışında birçok anlam yüklenmektedir. Tüp bebek tedavisiyle her çiftte gebelik elde edilemediği için gebe kalamayan hastalara yönelik ısrarlı ve gerçeği yansıtmayan vaatler dile getirilmekte ve bir anlamda umut tacirliği yapılmaktadır. Televizyonda, gazetelerde ve sosyal medyada tüp bebekle ilgili mucize yaratan tedavilerden sıkça söz edilmektedir. Embriyo tutkalı, gebelik aşısı, çip teknolojisi, kök hücre, öncül sperm hücresi kullanımı (ROSI) gibi aslında yalnızca araştırma düzeyinde olan ve bilimsel etkinliği kanıtlanmamış çok sayıda yöntem hastalara çözüm olarak sunulmaktadır.
Tüp bebek nedir?
In vitro fertilizasyon (IVF), yani tüp bebek, yumurtaların ince bir iğneyle toplanıp laboratuvar ortamında spermle döllenmesi ve gelişen embriyonun rahime transfer edilmesi esasına dayanan bir tedavidir. "In vitro" ifadesi döllenmenin vücut dışında, laboratuvarda gerçekleştiğini anlatır. Spermin yumurtaya kendiliğinden girmesinin beklendiği klasik IVF yönteminin yanında, tek bir spermin yumurtanın içine enjekte edildiği mikroenjeksiyon (ICSI) de tüp bebek tedavisinin bir türüdür.
Tüp bebek, gebelik elde edilmesine yönelik bir teknolojinin kullanımıdır ve her denemede gebelik sağlayan bir yöntem değildir. İnfertilite sebebi, kadının özellikle yaşı ve yumurtalıklarının rezervi, laboratuvar koşulları ve uygulayan ekibin deneyimi gibi birçok faktör sonuç üzerinde etkilidir. Tüp bebek, herhangi bir nedenle ortadan kalkmış ya da düşmüş olan gebelik şansını yeniden sağlamaya ya da olasılığı artırmaya yönelik bir tedavidir.
Tüp bebek kimlere uygulanır?
Tüp bebek tedavisi başlıca şu durumlarda gündeme gelir:
- Tüplerde tıkanıklık, tüplerin alınmış olması ya da ciddi tüp hasarı
- Orta ve ağır erkek infertilitesi; testisten sperm elde edilmesi gereken durumlar
- Endometriozis
- Düşük yumurtalık rezervi ve ileri kadın yaşı
- Açıklanamayan infertilite
- İlaç tedavisi ve aşılama (IUI) ile sonuç alınamayan durumlar
- Kalıtsal bir hastalığın çocuğa geçmesini önlemek için embriyoların genetik olarak incelenmesi gereken durumlar
Hangi çiftlerin tüp bebek için uygun olduğu ve tedaviye geçiş zamanlaması tüp bebek kime yapılır yazısında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.
Tedavi nasıl ilerler?
Tedavi, ilk görüşme ve hazırlık testlerinin ardından genellikle tek bir adet döngüsü içinde tamamlanır. Başlıca aşamaları şunlardır:
- Yumurtalıkların uyarılması: Adetin 2. veya 3. günü başlanan iğnelerle yumurtalıkların birden fazla yumurta geliştirmesi sağlanır. Bu dönem çoğunlukla 8-12 gün sürer ve ultrasonografi ile hormon ölçümleriyle izlenir. Ayrıntılar için yumurtaların geliştirilmesi yazısına bakabilirsiniz.
- Yumurta toplama: Yumurtaları olgunlaştıran çatlatma iğnesinden yaklaşık 34-36 saat sonra yumurtalar vajinal yoldan, ultrason eşliğinde ve kısa süreli anestezi ya da sedasyon altında toplanır.
- Döllenme ve embriyo kültürü: Aynı gün hazırlanan spermlerle yumurtalar IVF ya da ICSI yöntemiyle döllenir ve embriyolar laboratuvarda izlenir.
- Embriyo transferi: Uygun gelişen embriyo genellikle 3. ya da 5. günde rahim içine yerleştirilir. Ayrıntılar için embriyo transferi aşaması yazısına bakabilirsiniz. Transfer edilmeyen uygun embriyolar onayınızla dondurulabilir.
- Destek tedavisi ve gebelik testi: Transferden sonra progesteron desteği verilir ve yaklaşık iki hafta sonra kanda gebelik testi (beta-hCG) yapılır.
Sonucu etkileyen faktörler
Tüp bebek tedavisinde gebelik olasılığını belirleyen en önemli etken kadının yaşıdır. Yaş ilerledikçe hem elde edilen yumurta sayısı hem de kromozom yapısı normal yumurtaların oranı azalır. Yumurtalık rezervi, infertilitenin nedeni, sperm kalitesi, rahim içindeki yapısal sorunlar, sigara kullanımı ve aşırı kilo da sonucu etkiler. Bu nedenle tek bir denemede gebelik olmaması tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; bazı çiftlerde birden fazla deneme gerekebilir.
Olası riskler
Tüp bebek tedavisi genellikle güvenli bir tedavidir; ancak bazı riskleri vardır. Yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu (OHSS), çoğul gebelik, yumurta toplama sırasında nadiren görülen kanama ya da enfeksiyon ve dış gebelik bunlar arasında sayılabilir. Bu risklerin azaltılması için ilaç dozları dikkatle ayarlanır ve yönetmelik gereği transfer edilen embriyo sayısı sınırlandırılır.
Tüp bebek kararı verirken nelere dikkat edilmeli?
Gebe kalmak için tedavi arayan çiftlerin gerçekçi bilgi veren bir ekiple görüşmesi, karar verirken en önemli avantajları olacaktır. İlk basamak sağlık uygulayıcıları ve tüm sağlık personeli bu hastalara bilgi verirken, gerçek dışı haberlere itibar etmemeleri ve tedavi alacakları merkezi seçerken abartılı vaatler yerine ekibin deneyimi ve verilen bilginin gerçekçiliği gibi konuları ön planda tutmaları konusunda çiftleri uyarmalıdır. Önerilen her ek uygulamanın bilimsel dayanağını sormak da hastaların en doğal hakkıdır.
Tüp bebek tedavisinin sizin için uygun olup olmadığını konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi'nin diğer hizmetleri için hizmetlerimiz sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
