Vitrifikasyon (camlaştırma) yöntemi, yumurta ve embriyoların buz kristali oluşmadan, saniyeler içinde dondurulmasını sağlayan ultra hızlı dondurma tekniğidir. Dondurma-çözme işleminde temel prensip, yumurta veya embriyo içindeki suyun donup buzlanma yaparak hücreye zarar vermesini engellemektir. Bunun için dondurma öncesinde hücreler koruyucu sıvılara konularak önce içlerindeki suyun dışarı çıkması sağlanır; su yerine koruyucu sıvılar hücre içine girer ve hücrenin bütünlüğünü korur. Çözme işleminde de dondurmanın tersi olarak koruyucu sıvı hücreden çıkar ve hücrenin yaşamını devam ettireceği sıvı ve mineraller içeri girer.
Dondurma yöntemi olarak 2 teknik kullanılmaktadır. Birincisi yavaş dondurma tekniği, diğeri ise artık çok daha yaygın ve etkili bir yöntem olarak kullanılan vitrifikasyon denilen ultra hızlı dondurma tekniğidir. Çözme işlemi ise her iki dondurma yönteminde birbirine benzer biçimde hızlı çözme şeklinde yapılmaktadır.
Yavaş dondurma tekniğinde programlanabilir özel dondurma cihazı kullanılmakta iken vitrifikasyon yönteminde dondurma cihazı kullanılmamaktadır. Vitrifikasyon yöntemi buz kristallerinin oluşumunu daha etkin bir şekilde önlediği için yavaş dondurmaya göre daha avantajlı bir yöntemdir ve çözme sonrası hücrelerin canlı kalma oranı belirgin olarak daha yüksektir.
Vitrifikasyon nasıl yapılır?
Yavaş dondurmada hücre içindeki su yavaş yavaş donarken buz kristalleri oluşabilir. Bu kristaller hücre zarına ve hücre içindeki yapılara fiziksel olarak zarar vererek hücrenin canlılığını kaybetmesine yol açabilir. Vitrifikasyon bu riski en aza indirmek için geliştirilmiştir:
- Yumurta ya da embriyo, kısa süre boyunca yüksek yoğunlukta koruyucu sıvılara (kriyoprotektanlar) konur. Bu sıvılar hücre içindeki suyun yerini alır ve donma noktasını düşürür.
- Hücreler çok küçük hacimde sıvı ile özel dondurma çubuklarının (pipet ya da "straw") üzerine yerleştirilir.
- Çubuklar saniyeler içinde -196 °C'deki sıvı azota daldırılır.
- Bu ani soğuma sırasında su kristal oluşturmadan cam benzeri, düzensiz (amorf) bir katı hale geçer. Yönteme adını veren "camlaşma" budur.
- Dondurulan örnekler etiketlenerek sıvı azot tankları içinde saklanır.
Sıvı azotun sabit ve çok düşük sıcaklığı hücrelerdeki biyolojik etkinliği durdurur. Bu sayede yumurta ve embriyolar uzun süre, kalitelerinde anlamlı bir değişiklik olmadan saklanabilir.
Çözme sonrası canlılık
Vitrifikasyonun en önemli kazanımı, çözme sonrası hücrelerin canlı kalma oranının yüksek olmasıdır. Literatürde vitrifikasyonla dondurulan embriyoların, özellikle blastokist aşamasındaki embriyoların, büyük çoğunluğunun (genellikle %90'ın üzerinde) çözme işleminden canlı çıktığı bildirilmektedir. Yumurtalar embriyolara göre daha hassas olsa da vitrifikasyon, yumurta dondurmada da yavaş dondurmaya göre belirgin olarak daha iyi sonuçlar sağlamıştır.
Çalışmalar, vitrifiye edilmiş embriyoların transferiyle elde edilen gebelik oranlarının taze transferle elde edilenlere çok yakın olduğunu, bazı hasta gruplarında daha yüksek olabildiğini göstermektedir. Bunun bir nedeni, dondurulmuş embriyo transferi sikluslarında rahim iç zarının yumurtalık uyarımına bağlı yüksek hormon düzeylerinden etkilenmemesidir.
Vitrifikasyon hangi durumlarda kullanılır?
- Artan embriyoların saklanması: Tüp bebek tedavisinde transfer sonrası artan iyi kalitedeki embriyolar dondurulabilir. İlk denemede gebelik oluşmazsa ya da ileride yeni bir gebelik istenirse, yumurta toplama ve döllenme işlemlerine yeniden gerek kalmadan bu embriyolarla tedavi sürdürülebilir.
- Yumurtalıkların aşırı uyarılması riski (OHSS): Bu risk taşıyan hastalarda taze transfer yerine tüm embriyoların dondurulup daha sonraki bir siklusta transfer edilmesi daha güvenlidir.
- Rahim iç zarının uygun olmaması: Endometrium transfer için uygun değilse, embriyolar dondurulup uygun bir zamanda transfer edilebilir.
- Genetik inceleme: Embriyolara genetik inceleme (PGT) yapıldığında, sonuçlar beklenirken embriyolar dondurularak saklanır.
- Doğurganlığın korunması: Kanser tedavisi gibi yumurtalıklara zarar verebilecek bir tedavi alacak kadınlarda yumurta ya da embriyo dondurulması, ileride çocuk sahibi olma olasılığını korur. Yumurta dondurma ile ilgili ayrıntılar yumurta dondurma tedavisi nedir yazısında yer almaktadır.
Yumurta, sperm ve embriyo dondurma işlemlerinin tamamı sperm, yumurta ve embriyo dondurma sayfasında anlatılmaktadır.
Saklama ve yasal düzenlemeler
Ülkemizde yumurta, sperm ve embriyoların dondurulması ve saklanması Sağlık Bakanlığı yönetmeliğiyle düzenlenmiştir. Dondurma işlemi için çiftin yazılı onamı alınır. Embriyoların saklanmaya devam etmesi için çiftin her yıl imza vererek onayını yenilemesi gerekir; saklama süresiyle ilgili diğer başvurular yönetmelikte belirlenen kurallara göre yürütülür. Dondurulmuş embriyolar yalnızca o çiftin kendi tedavisinde kullanılabilir. Saklama süresiyle ilgili güncel koşullar tedavi sırasında çiftle ayrıca paylaşılır.
Sık sorulanlar
Dondurulmuş embriyolardan doğan bebeklerde risk artar mı?
Bugüne kadar yapılan çalışmalarda vitrifikasyonla dondurulmuş embriyolardan doğan bebeklerde doğumsal anomali riskinin taze transferle doğan bebeklere göre artmadığı bildirilmektedir. Bazı çalışmalarda dondurulmuş embriyo transferi sonrası doğum ağırlığının biraz daha yüksek olabildiği gözlenmiştir; bu konu araştırılmaya devam etmektedir.
Hangi embriyolar dondurulur?
Genellikle gelişimi iyi giden ve dondurma-çözme işlemine dayanabilecek kalitedeki embriyolar dondurulur. Blastokist aşamasına ulaşmış embriyolar dondurma ve çözmeye özellikle iyi dayanır; bu konuda blastokist aşamasında transfer yazısına bakabilirsiniz.
Embriyo ya da yumurta dondurma seçeneklerini konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




