Aşılama ya da intrauterin inseminasyon (IUI) olarak bilinen işlem, özel yöntemlerle hazırlanan spermlerin yumurtlama zamanında ince bir kateterle doğrudan rahim içine bırakılmasıdır. Rahim ağzı salgısının veya rahim ağzının fiziksel olarak uygun olmaması, erkeğe bağlı sorunun hafif ya da sınırda olması, kadında yumurtlamanın olmaması ya da yetersiz olması, açıklanamayan infertilite, hafif endometriozis, immünolojik infertilite ve cinsel işlev bozuklukları gibi durumlarda pratik, kolay uygulanabilir ve ekonomik bir yöntem olduğu için ilk basamakta sıklıkla başvurulan tekniktir. Genelde bu tedavinin başarısız olduğuna 2-3 uygulamadan sonra karar verilir; ancak bu sayıyı 6 uygulamaya kadar uzatan merkezler de vardır.
Aşılama kimlere uygundur?
- Hafif erkek faktörü (sperm sayısında ya da hareketliliğinde sınırda azalma)
- Rahim ağzı (servikal) kaynaklı sorunlar
- Açıklanamayan infertilite, özellikle genç çiftlerde
- Hafif endometriozis
- Yumurtlama bozukluğu olup ilaçla yumurtlama sağlanan kadınlar
- Cinsel ilişkinin gerçekleşmesini zorlaştıran durumlar
Bu uygulamadan önce kadında en az bir tüpün açık olduğunun gösterilmesi şarttır. Bu amaçla genellikle histerosalpingografi (HSG) ya da ultrason eşliğinde tüplerin değerlendirildiği yöntemler kullanılır. Ayrıca erkekte sperm analizinin aşılama için yeterli bir hareketli sperm sayısı gösterdiğinden emin olunmalıdır. Sperm değerleri belirgin olarak düşükse ya da tüplerde sorun varsa tüp bebek tedavisi daha uygun bir seçenektir.
İşlem nasıl yapılır?
İlaçsız (spontan) döngüde ya da ovülasyon indüksiyonu ile yumurta geliştirildikten sonra hCG iğnesi yapılarak gelişen yumurtanın çatlaması sağlanır. Bundan yaklaşık 36 saat sonra alınan meni örneği laboratuvarda özel yöntemlerle hazırlanır. Bu hazırlık (sperm yıkama) sırasında meni sıvısı ayrılır ve örneğin hareketli ve görece normal yapıdaki spermlerden zengin olan kısmı elde edilir. Hazırlanan spermler ağrısız ve kolay bir işlemle, ince bir kateter yardımıyla rahim içine bırakılır. İşlem birkaç dakikada tamamlanır, anestezi gerektirmez ve 10-15 dakikalık bir dinlenmenin ardından hasta evine gidebilir.
Aşılama işlemi, yumurtanın kendiliğinden geliştiği döngülerde yapılabileceği gibi ilaçlarla hazırlanmış döngülerde de yapılabilir. Yumurta gelişiminde letrozol ya da klomifen sitrat gibi ağızdan alınan ilaçlar veya enjeksiyonla uygulanan gonadotropinler kullanılabilir. Yumurta çatlamasının kendiliğinden olmasına izin verilebileceği gibi hCG gibi ilaçlarla da sağlanabilir. Aşılama tek ya da iki gün üst üste uygulanabilir. Gebelik olasılığı en yüksek sonuçlar, gonadotropinlerle yumurta geliştirilen ve hCG ile yumurtanın çatlatıldığı döngülerde elde edilmektedir. Ancak ilaçlı döngülerde birden fazla folikül gelişebileceği için ultrason takibi yapılır; çok sayıda folikül geliştiğinde çoğul gebelik riski nedeniyle döngünün iptal edilmesi önerilebilir.
İşlem sonrası süreç
Aşılama sonrasında günlük yaşama hemen dönülebilir; yatak istirahatinin gebelik şansını artırdığı gösterilmemiştir. Bazı hastalarda hafif kasık ağrısı ya da az miktarda lekelenme olabilir. Hekim gerekli görürse progesteron desteği verebilir. Gebelik testi, aşılamadan yaklaşık iki hafta sonra kanda beta-hCG ölçülerek yapılır.
Gebelik şansını etkileyen etkenler
Aşılamada gebelik olasılığı en çok kadının yaşına, infertilitenin nedenine, hazırlanan örnekteki hareketli sperm sayısına ve kullanılan ilaç protokolüne bağlıdır. Literatürde döngü başına gebelik olasılığı genellikle %10-20 aralığında bildirilmekle birlikte, ileri yaşta ve ağır erkek faktöründe bu olasılık belirgin olarak düşer. Gebelik oluşan çiftlerin büyük çoğunluğunda gebelik ilk 3-4 uygulama içinde gerçekleşir.
IUI tedavisinin en önemli dezavantajı, yıllardır uygulanan bir tedavi yaklaşımı olmasına rağmen gebelik şansının zaman içinde artmamış olmasıdır. Tüp bebek tedavisiyle ulaşılan daha yüksek gebelik oranları nedeniyle kullanım alanı giderek azalmaktadır. Açıklanamayan infertilitede aşılamanın yeri için açıklanamayan infertilitenin tedavisinde önce aşılama gerekli midir? yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Aşılama ağrılı bir işlem midir?
Hayır. İşlem jinekolojik muayeneye benzer, birkaç dakika sürer ve anestezi gerektirmez. Bazı kadınlar kısa süreli hafif kramp hissedebilir.
Kaç kez aşılama denenmeli?
Genellikle 3-4 uygulamadan sonra gebelik oluşmazsa tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilir. Kadın yaşı ve diğer etkenler bu sayıyı değiştirebilir.
Aşılamanın sizin için uygun olup olmadığını değerlendirmek üzere iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfasına göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




