İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 4 dk okuma

Embriyo Seçiminde Kullanılan Yöntemler

Yayın: Güncelleme:

Embriyo Seçiminde Kullanılan Yöntemler

Embriyo seçiminde kullanılan yöntemler, tüp bebek tedavisinde gelişen embriyolar arasından rahme yerleştirilecek olanın belirlenmesine yardımcı olur. Embriyo seçimi temel olarak embriyonun morfolojik yapısına, yani mikroskop altındaki görünümüne göre yapılır. Embriyonun blastomer denilen hücrelerinin sayısı, bu hücrelerin eşit büyüklükte olup olmadığı ve fragman denilen hücre artıklarının oranı, embriyonun kalitesi hakkında bilgi verir.

Morfolojik inceleme bir yandan basit ve hızlı bir yöntem olarak avantaj sağlarken, diğer yandan belli bir deneyim gerektirmesi ve standartlaştırılmasının güç olması nedeniyle öznel (sübjektif) olma dezavantajını taşır; ne yazık ki ideal bir yöntem değildir. Son yıllarda özellikle tek embriyo transferinin yaygınlaşmasıyla, gebelik şansı en yüksek olan embriyonun hangisi olduğunu anlamaya yönelik birçok çalışma yapılmaktadır. Bunların bir kısmı hâlâ deneysel aşamadadır ve yeterli kanıt düzeyine ulaşamamıştır.

Embriyo kalitesi neden önemlidir?

Tüp bebek tedavisinde gebelik şansını etkileyen pek çok etken vardır; embriyonun kalitesi bunların en önemlilerinden biridir. Kaliteli bir embriyonun rahme tutunma ve sağlıklı bir gebeliğe dönüşme olasılığı daha yüksektir. Morfolojik olarak düşük kaliteli embriyolarda kromozom anomalilerinin daha sık görüldüğü de bilinmektedir. Bununla birlikte görünüm, embriyonun genetik yapısı hakkında kesin bilgi vermez: en yüksek puanı alan bir embriyo da tutunmayabilir, düşük puanlı bir embriyodan da sağlıklı bir gebelik gelişebilir. Rahim iç zarının durumu, kadının yaşı ve genel sağlığı da sonucu belirleyen etkenlerdir.

Morfolojik değerlendirme nasıl yapılır?

Bölünme aşamasındaki embriyolar (2. ve 3. gün)

  • Hücre sayısı ve bölünme hızı: İdeal olarak 2. günde 2-4, 3. günde 6-8 hücre beklenir. Düzenli ve zamanında bölünme iyi bir gelişim potansiyeline işaret eder.
  • Hücrelerin eşitliği: Embriyoyu oluşturan hücrelerin (blastomer) büyüklüklerinin birbirine yakın olması istenir.
  • Fragmantasyon: Çekirdeği olmayan küçük hücre parçacıklarıdır. Oranı ne kadar düşükse embriyo o kadar kaliteli kabul edilir; genellikle %10'un altındaki fragmantasyon iyi olarak değerlendirilir.

Blastokist aşamasındaki embriyolar (5. ve 6. gün)

Laboratuvarda 5. ya da 6. güne kadar gelişen embriyo, içi sıvı dolu bir boşluk içeren blastokist aşamasına ulaşır. Bu aşamadaki değerlendirme üç ölçüte dayanır:

  • Genişleme derecesi: Blastokistin hacmi ve dış kabuktan (zona pellusida) çıkma durumu. Tam genişlemiş ya da kabuktan çıkmaya başlamış blastokistler daha ileri gelişim gösterir.
  • İç hücre kitlesi: Bebeği oluşturacak hücre grubudur. Sıkı ve düzenli yapıda olması istenir.
  • Trofektoderm: Eşi (plasentayı) oluşturacak dış hücre tabakasıdır. Çok sayıda, düzenli hücreden oluşması tutunma potansiyelinin göstergesi kabul edilir.

Blastokist aşamasına kadar beklemek, gelişim potansiyeli daha düşük embriyoların kendiliğinden ayıklanmasını sağlar ve seçimi kolaylaştırır. Ancak her embriyo bu aşamaya ulaşamaz; embriyo sayısı az olan hastalarda 3. gün transferi tercih edilebilir.

Morfolojiye ek olarak kullanılan yöntemler

Erken bölünme (klivaj) gösteren embriyolar: Döllenme sonrası embriyoların 25-27. saatlerde incelenmesi ve erken bölünen embriyoların transfer için seçilmesinin gebelik oranlarını artırdığı düşünülmüştür. Ancak bu ölçüt tek başına güçlü bir seçim aracı olarak kabul görmemiştir.

Embriyoskop (time-lapse sistemleri): Embriyoların döllenmeden başlayarak rahme transferine kadar düzenli aralıklarla görüntülenebilmesini sağlayan, kamera sistemiyle donatılmış gelişmiş bir inkübatördür. Bu teknikle her embriyoya ait çok sayıda görüntü elde edilir; embriyoların bölünme hızları ve bölünme zamanlamaları (kinetikleri) belirlenerek seçim için ek bilgi sağlanır. Ayrıca embriyoları değerlendirmek için her gün inkübatörden çıkarmak gerekmediğinden kültür koşulları daha kararlı tutulur. Bu sistemler giderek daha yaygın kullanılmaktadır; ancak tek başına canlı doğum şansını artırdığı kesin olarak gösterilmemiştir ve rutin kullanımının gerekliliği hâlâ tartışma konusudur. Ayrıntılar için embriyoskop yazısına bakabilirsiniz.

Metabolomik incelemeler: Yetişkin insanlar ve diğer canlılar gibi embriyolar da bir metabolizmaya sahiptir; bulundukları ortamdan bazı maddeleri tüketirken ortama bazı maddeler salgılarlar. Bu maddelerin ölçülmesiyle embriyonun sağlığı ve rahme tutunma olasılığı arasında bir ilişki kurulabileceği düşünülmüştür. Yöntem umut verici görünse de yapılan çalışmalarda klinik yarar gösterilememiştir ve rutin kullanım alanı yoktur.

Preimplantasyon genetik test (PGT-A): Kromozom anomalisi içermeyen ve bu nedenle rahme tutunma olasılığı daha yüksek olan öploid embriyoların seçimine olanak verdiği için gebelik oranlarını artırabileceği düşünülmektedir. Ancak her hasta grubunda rutin kullanımı için yeterli bilimsel destek yoktur; seçilmiş durumlarda önerilir. Ayrıntılar preimplantasyon genetik tanı sayfasında anlatılmaktadır.

Laboratuvar koşullarının rolü

Embriyonun gelişimi yalnızca yumurta ve spermin özelliklerine değil, laboratuvar ortamına da bağlıdır. Embriyolar, sıcaklık, nem, pH ve gaz (karbondioksit ve oksijen) düzeylerinin hassas biçimde denetlendiği inkübatörlerde ve her gelişim evresi için hazırlanmış özel kültür sıvılarında büyütülür. Havanın temizliği, steril çalışma koşulları ve embriyoloğun dikkatli gözlemi, embriyoların sağlıklı gelişimi ve doğru değerlendirilmesi için gereklidir. Kültür süreci hakkında bilgi için embriyo kültürü sayfasına göz atabilirsiniz.

Sık sorulanlar

En yüksek puanlı embriyo gebeliği kesinleştirir mi?

Hayır. Embriyo puanlaması gelişim potansiyeli hakkında fikir verir, ancak gebelik oluşup oluşmayacağını kesin olarak göstermez.

Embriyo kalitesi tedaviyle iyileştirilebilir mi?

Embriyo kalitesi büyük ölçüde yumurta ve spermin özelliklerine, özellikle kadının yaşına bağlıdır. Laboratuvar koşulları embriyonun potansiyelini korumaya yardımcı olur, ancak bu potansiyeli değiştiremez.

Embriyolarınızla ilgili sorularınızı konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfasına göz atabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.