Sperm DNA fragmantasyonu, sperm hücresinin taşıdığı genetik materyalde (DNA) kırıklar ya da hasar bulunması anlamına gelir; sperm DNA fragmantasyonu ölçümü de bu hasarın oranını gösteren laboratuvar testidir. Sperm DNA fragmantasyonunda artışa yol açan varikosel, sigara gibi birçok faktörün olduğu ve bu artışın gebelik oranlarını azaltıp düşük oranlarını artırdığı iddia edilerek bu testin yapılmasının gerekliliği ileri sürülmektedir. Ancak kullanılan testler arasında bir birlik yoktur; test sırasında spermler boyandığı için incelenen normal spermleri seçip kullanmak olası değildir. Ayrıca artmış sperm DNA fragmantasyonunu düzeltmek için önerilen antioksidanlar, varikoselektomi ya da testis spermi kullanımı önerilerinin hepsi ampiriktir ve yeterli kanıt sağlamaktan uzaktır. Bu nedenlerle rutin olarak değerlendirilmesi önerilmemektedir. Tekrarlayan düşük durumunda sperm DNA fragmantasyonunun rolü için ileri çalışmalar gerekmektedir.
Standart sperm analizinden farkı nedir?
Standart sperm analizi, spermin sayısını, hareketliliğini ve şeklini değerlendirir. Ancak spermin taşıdığı DNA'nın bütünlüğü hakkında bilgi vermez. Sperm DNA fragmantasyonu testi, bu eksikliği kapatmak amacıyla geliştirilmiştir. Normal sperm analizi olan bir erkekte de DNA hasarı yüksek çıkabilir ya da tersi görülebilir.
DNA hasarına neden olabilen durumlar
- Varikosel (testis toplardamarlarında genişleme)
- Sigara kullanımı ve hava kirliliği gibi çevresel etkenler
- İleri erkek yaşı
- Obezite ve metabolik hastalıklar
- Üreme yolu enfeksiyonları ve yüksek ateşli hastalıklar
- Kemoterapi ve radyoterapi
- Uzun süreli cinsel perhiz (spermlerin üreme yolunda uzun süre beklemesi)
- Yüksek ısıya uzun süre maruz kalma
Bu faktörlerin ortak noktası, sperm hücrelerinde oksidatif stresi (hücrelere zarar veren serbest radikallerin artmasını) artırmalarıdır. Sperm hücresi DNA'sını onarma yeteneği sınırlı bir hücre olduğu için bu hasara karşı hassastır. Varikoselin tedavisi hakkında bilgi için varikosel tedavisi gerekli mi? yazısına bakabilirsiniz.
Hangi testler kullanılır?
Sperm DNA fragmantasyonunu ölçmek için farklı yöntemler geliştirilmiştir. En sık kullanılanlar TUNEL testi, sperm kromatin yapı analizi (SCSA), sperm kromatin dispersiyon testi (halo testi) ve Comet testidir. Bu testler DNA hasarını farklı yollarla ölçer ve sonuçları birbirine doğrudan çevrilemez. Her laboratuvarın kullandığı yönteme göre normal kabul edilen sınır değerler de değişir. Bu durum, sonuçların yorumlanmasını ve çalışmaların karşılaştırılmasını zorlaştırır.
Kimlerde değerlendirilebilir?
Test rutin olarak önerilmese de bazı durumlarda hekim tarafından açıklayıcı amaçla istenebilir. Tekrarlayan gebelik kaybı yaşayan çiftlerde, bazı uluslararası kılavuzlar sperm DNA fragmantasyonunun nedeni anlamaya yönelik olarak değerlendirilebileceğini belirtir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ya da açıklanamayan infertilitesi olan çiftlerde de gündeme gelebilir. Ancak test sonucunun tedavi seçimini ve sonucu nasıl değiştireceği her zaman net değildir. Tekrarlayan düşükler hakkında daha fazla bilgi için tekrarlayan gebelik kayıpları yazısına göz atabilirsiniz.
Yüksek çıkarsa ne yapılabilir?
Yüksek DNA hasarı saptanan erkeklerde öncelikle düzeltilebilir nedenlere yönelinir: sigaranın bırakılması, kilo verilmesi, enfeksiyon varsa tedavi edilmesi ve ısıya maruziyetin azaltılması gibi. Kısa aralıklarla boşalmanın, spermlerin üreme yolunda bekleme süresini kısaltarak hasarı azaltabileceğini düşündüren çalışmalar vardır.
Antioksidan takviyeleri, klinik varikoselin onarımı ya da tüp bebek tedavisinde testisten elde edilen sperm kullanımı gibi seçenekler de önerilmektedir. Ancak bu yaklaşımların canlı doğum oranını artırdığına dair kanıtlar yetersizdir ve sonuçlar çalışmalar arasında farklılık gösterir. Bu nedenle bu kararlar kişisel olarak, olası yarar ve riskler konuşularak verilmelidir.
Sık sorulanlar
DNA hasarı yüksekse gebelik olmaz mı?
Hayır. DNA hasarı yüksek olan erkeklerin eşlerinde de kendiliğinden ya da tedaviyle gebelik gerçekleşebilir. Test, tek başına gebeliğin olup olmayacağını öngörmez.
Bu testi herkes yaptırmalı mı?
Hayır. Mevcut kanıtlar rutin kullanımı desteklemez. Testin gerekli olup olmadığına öykünüz ve diğer tetkik sonuçlarınız birlikte değerlendirilerek karar verilir.
Sperm analizi sonuçlarınızı bir uzmanla değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Diğer konular için blog sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




