İnfertilite Tetkikleri· 3 dk okuma

Sperm Analizi Nasıl Yapılır, Nasıl Değerlendirilir?

Yayın: Güncelleme:

Sperm Analizi Nasıl Yapılır, Nasıl Değerlendirilir?

Sperm analizi (semen analizi ya da spermiyogram), infertilite yakınması ile başvuran çiftlerde genel olarak ilk yapılması gereken, basit ancak bir o kadar da değerli bir inceleme yöntemidir. Semen analizi normalse ve üreme öyküsünde bir anormallik yoksa erkekle ilgili başka test yapılmasına çoğu zaman gerek yoktur. Anormal bir sonuç varsa en az 3 hafta sonra ikinci bir örnek tekrar değerlendirilmelidir.

Sperm Analizi Nasıl Yapılır?

Standart ve ideal bir semen analizi için 3-4 günlük (2-7 gün arası) bir cinsel perhiz süresi gerekmektedir. Sperm analizini etkileyebilecek birçok faktör (yakın zamanda geçirilmiş ateşli hastalık, kullanılan ilaçlar, perhiz süresi gibi) mevcut olup örnek alınmadan önce bir form doldurularak bu durumlar araştırılmalıdır.

Semen örneğinin bir tuvalette ya da herhangi bir ortamda değil, bu iş için özel olarak hazırlanmış bir odada verilmesi gerekir. Örnek vermek için gerekli uyarılar ve nelere dikkat edileceği bu odada hastanın kolaylıkla görebileceği bir yere yazılı olarak bırakılmalıdır. Örneğin mastürbasyonla ve steril bir kap içerisine alınması, sabun, tükürük ve kayganlaştırıcı gibi maddelerin kullanılmaması gerekir. Boşalmanın tamamının kaba alınması önemlidir; özellikle ilk kısmın kaybedilmesi sonucu belirgin şekilde etkiler.

Prezervatif kullanılması veya örneğin evden getirilmesi arzu edilmemekle birlikte, örnek verme konusunda sıkıntı yaşayan hastaların bu durumu önceden doktor ya da laboratuvar görevlilerine bildirmeleri halinde kendilerine bu amaçla üretilmiş özel prezervatif sağlanabilir veya başka önerilerde bulunulabilir. Alınan örneğin 1 saat içerisinde incelenmesi gerekir; evden getirilen örnek vücut sıcaklığında korunarak kısa sürede laboratuvara ulaştırılmalıdır.

Sperm Analizinde Hangi Değerlere Bakılır?

Alınan sperm örneğinde standart olarak hacim (volüm), sperm sayısı, hareketlilik (motilite) ve şekil (morfoloji) gibi parametreler değerlendirilir. Değerlendirme Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) kriterlerine göre yapılır. DSÖ'nün 2010 tarihli 5. baskı kılavuzunda bir sperm değerlendirmesine normal denilebilmesi için sperm yoğunluğunun mililitrede 15 milyonun üzerinde, toplam hareketliliğin %40'ın, ileri doğru hareketin (progresif motilite) %32'nin üzerinde ve spermlerin en az %4'ünün şekil olarak normal olması gerekiyordu. 2021 yılında yayımlanan 6. baskıda bu alt sınırlar küçük farklarla güncellenmiştir.

ParametreDSÖ 6. baskı (2021) alt referans sınırı
Semen hacmi1,4 mL ve üzeri
Sperm yoğunluğuMililitrede 16 milyon ve üzeri
Toplam sperm sayısıBir boşalmada 39 milyon ve üzeri
Toplam hareketlilik%42 ve üzeri
İleri doğru hareket (progresif)%30 ve üzeri
Canlılık%54 ve üzeri
Normal şekilli sperm (sıkı kriterler)%4 ve üzeri

Bu değerler, çocuk sahibi olmuş erkeklerin en düşük yüzde beşlik diliminden belirlenmiş alt sınırlardır. Bir değerin sınırın altında olması doğal yoldan gebelik olasılığını azaltır, ancak tek başına kısırlık tanısı koydurmaz. Sınırın üzerindeki bir değer de her zaman gebelik olacağı anlamına gelmez; sonuç, kadının durumu ile birlikte yorumlanmalıdır.

Raporda Geçen Terimler Ne Anlama Gelir?

  • Oligozoospermi: Sperm sayısının referans sınırının altında olması
  • Astenozoospermi: Sperm hareketliliğinin azalmış olması
  • Teratozoospermi: Normal şekilli sperm oranının düşük olması
  • Kriptozoospermi: Spermlerin yalnızca santrifüj sonrası çok az sayıda görülmesi
  • Azoospermi: Boşalım sıvısında hiç sperm bulunmaması

Bu durumlardan birkaçı aynı anda bulunabilir. Hiç sperm görülmediğinde izlenecek yol için azospermi nedenleri ve kriptozoospermi ile azoospermi arasındaki fark yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sonuç Anormal Çıkarsa Ne Yapılır?

Tek bir anormal sonuçla tanı konmaz; test birkaç hafta sonra tekrarlanır. Anormallik devam ederse bir üroloji uzmanı tarafından muayene yapılır, varikosel ya da inmemiş testis gibi durumlar araştırılır. Gerekirse testosteron, FSH, LH ve prolaktin gibi hormon testleri, skrotal ultrason ve kromozom analizi ile Y kromozomu mikrodelesyon testi gibi genetik incelemeler istenebilir. Ayrıntılar için erkeklerde ürolojik değerlendirme sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için sigarayı ve alkolü bırakmak, kilo vermek, dengeli beslenmek ve testisleri aşırı sıcaktan korumak gibi yaşam tarzı değişikliklerinin etkisi genellikle bu süre sonunda görülür. Tedavi seçenekleri ise sorunun nedenine ve derecesine göre değişir: Hafif bozukluklarda aşılama (IUI), ciddi erkek faktöründe tüp bebek ve mikroenjeksiyon (ICSI), boşalımda hiç sperm olmadığında testisten sperm elde etme yöntemleri gündeme gelir. Bu seçenekler erkek infertilitesinde tedavi seçenekleri sayfamızda anlatılmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Sperm analizi için perhiz süresi neden önemli?

Çok kısa perhiz sperm sayısını ve hacmi düşürebilir, çok uzun perhiz ise hareketliliği azaltabilir. Bu nedenle 2-7 gün arası, ideal olarak 3-4 günlük perhiz önerilir.

Sonuçlarım bir testten diğerine neden farklı çıkıyor?

Sperm değerleri aynı kişide bile zaman içinde belirgin değişkenlik gösterir. Ateşli bir hastalık, stres ya da perhiz süresindeki farklar sonucu etkileyebilir. Bu yüzden karar vermeden önce en az iki test birlikte değerlendirilir.

Diğer yazılarımız için blog sayfamızı inceleyebilir, sonucunuzun değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.