İnfertilite Tetkikleri· 3 dk okuma

Transvajinal Ultrasonografi ve Histerosonografi

Vajinal ultrasonografi uterus ve overlerin değerlendirilmesini sağlayarak infertilite sorunu olan kadınların incelenmesindeki en değerli yöntemdir.

Yayın: Güncelleme:

Transvajinal Ultrasonografi ve Histerosonografi

Transvajinal (vajinal) ultrasonografi, uterus (rahim) ve overlerin (yumurtalıkların) değerlendirilmesini sağlayarak infertilite sorunu olan kadınların incelenmesindeki en kolay ulaşılabilir ve en değerli yöntemdir. Vajinal ultrasonografi ile uterusta bulunan myom, polip gibi patolojiler, rahim içindeki yapışıklıklar ve doğumsal anomalilerin varlığı, yumurtalıkların yapısı, folliküllerin sayısı, yer kaplayan basit kistler ya da endometrioma adı verilen çikolata kistleri kolayca değerlendirilir. Histerosonografi ise bu incelemenin rahim içine sıvı verilerek yapılan ve rahim boşluğunu çok daha ayrıntılı gösteren bir uzantısıdır.

Transvajinal ultrasonografi nasıl yapılır?

İnceleme jinekolojik muayene pozisyonunda yapılır. Üzerine koruyucu bir kılıf geçirilmiş ince ultrason probu vajinaya yerleştirilir. Prob, karın üzerinden yapılan ultrasona göre rahim ve yumurtalıklara çok daha yakın olduğu için görüntüler daha net ve ayrıntılıdır. Bu nedenle karından ultrasonda gereken dolu mesaneye ihtiyaç yoktur; çoğu zaman idrar torbasının boş olması daha iyi görüntü sağlar.

İşlem genellikle birkaç dakika sürer, anestezi gerektirmez ve çoğu kadın yalnızca hafif bir baskı hissi tarif eder. Radyasyon içermediği için gerektiğinde aynı ay içinde defalarca tekrarlanabilir. Kanama olan günlerde de yapılabilir.

Vajinal ultrason infertilite değerlendirmesinde neyi gösterir?

Ultrasonografinin infertilite incelemesindeki kullanım alanları oldukça geniştir. Başlıcaları şunlardır:

  • Over rezervinin tahmini: Adetin erken günlerinde yumurtalıklardaki 2-10 mm çaplı küçük folliküllerin sayılmasıyla antral follikül sayısı (AFC) belirlenir. Bu sayı, over rezervinin değerlendirilmesinde AMH ile birlikte en sık kullanılan ölçüttür.
  • Yumurtlama takibi: İlaçlı ya da ilaçsız döngülerde gelişen follikülün büyümesi ve çatlaması izlenir.
  • Rahim iç zarının (endometrium) değerlendirilmesi: Kalınlığı ve görünümü, embriyo transferi ya da aşılama zamanlamasında yol göstericidir.
  • Yapısal sorunların saptanması: Myom, polip, doğumsal rahim anomalileri, over kistleri ve sıvı dolu tüpler (hidrosalpinks) görülebilir.

Son yıllarda yaygınlaşan üç boyutlu ultrasonografi, rahmin dış konturunu ve iç boşluğunu aynı anda gösterebildiği için septum (perde) ya da çift boynuzlu rahim gibi doğumsal anomalilerin ayırt edilmesinde ek bilgi sağlar.

Histerosonografi (sono-histerografi) nedir?

Sono-histerografi, vajinal ultrasonografi sırasında rahim içerisine yerleştirilen kateter yardımıyla çeşitli özelliklerde sıvılar verilerek uterusun incelenmesi esasına dayanır. En basit olarak steril tuzlu su çözeltileri kullanılır. Sıvı yardımıyla üst üste duran rahim duvarları ayrılır ve rahim içi ayrıntılı bir şekilde incelenir. Rahim içerisindeki yer kaplayan oluşumlar, yapışıklıklar, yapısal bozukluklar yüksek doğrulukla tanımlanabilir.

Ayrıca özel sıvılar ve rahme verilen sıvının geriye kaçışını engelleyen balonlu borucuklar kullanılarak fallop kanallarının açık olup olmadığı konusunda da araştırma yapılabilir. Tüplerin değerlendirildiği bu uygulama histerosalpingo-kontrast sonografi (HyCoSy) ya da köpük kullanıldığında HyFoSy olarak da bilinir ve radyasyon içermemesi nedeniyle histerosalpingografi (HSG) yerine tercih edilebilen bir seçenektir.

İşlem ne zaman ve nasıl yapılır?

Histerosonografi genellikle adet kanaması bittikten sonra, yumurtlama gerçekleşmeden önceki günlerde planlanır. Bu dönemde rahim iç zarı incedir ve olası bir erken gebeliğin etkilenmesi riski yoktur. Spekulum ile rahim ağzı görülür, ince bir kateter rahim içine ilerletilir ve sıvı verilirken vajinal ultrasonla görüntü alınır. İşlem çoğunlukla 10-15 dakika içinde tamamlanır.

Sıvı verilirken adet sancısına benzer kramplar hissedilebilir; bu yakınmalar genellikle kısa sürede geçer. İşlem öncesinde ağrı kesici alınması önerilebilir. Sonrasında bir iki gün hafif lekelenme ve sulu akıntı olabilir. Enfeksiyon riski düşüktür; ancak ateş, giderek artan kasık ağrısı ya da kötü kokulu akıntı olursa hekime haber verilmelidir. Aktif pelvik enfeksiyon ya da gebelik şüphesi varsa işlem yapılmaz.

Hangi durumda hangi yöntem seçilir?

Standart vajinal ultrason, infertilite değerlendirmesinde ilk basamak incelemedir ve her kadına uygulanır. Ultrasonda rahim içinde polip, myom ya da şüpheli bir görünüm saptanırsa, ya da tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ve gebelik kayıpları gibi durumlarda rahim boşluğunun daha ayrıntılı görülmesi gerekiyorsa histerosonografi yapılabilir. Saptanan sorunun tedavi edilmesi gerektiğinde ise histeroskopi ile hem tanı doğrulanır hem de aynı seansta düzeltme yapılabilir. Bu yöntemlerin karşılaştırması için rahim içini değerlendirmede hangi yöntemin kullanılması gerektiği konusundaki yazıya bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Vajinal ultrason bekâr kadınlara yapılabilir mi?

Cinsel ilişki deneyimi olmayan kadınlarda vajinal ultrason yerine karın üzerinden ya da gerektiğinde makattan (transrektal) ultrason tercih edilir. Hangi yolun uygun olduğuna hekim ve hasta birlikte karar verir.

Histerosonografi tüplerin açıklığını kesin gösterir mi?

Kontrast ya da köpük kullanılarak yapılan inceleme tüplerin açıklığı hakkında güvenilir bilgi verir. Bulgular net değilse HSG ya da laparoskopi gibi diğer yöntemlerle doğrulama gerekebilir.

Ultrason bulgularınızı bir uzmanla konuşmak isterseniz iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi'nin diğer blog yazıları için blog sayfasına göz atabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.