Sperm, yumurta ve embriyo dondurma işlemleri, üreme hücrelerinin ya da embriyoların ileride kullanılmak üzere çok düşük sıcaklıkta saklanmasını sağlar. Dondurulan hücreler -196°C’deki sıvı azot içinde, canlılıklarını kaybetmeden yıllarca korunabilir. Bu uygulamalar hastalara önemli avantajlar sağlar ve yeni gebelik şansları sunar.
Embriyo Dondurma
Bir tüp bebek merkezinin, elde edilen tüm embriyoların korunması için iyi işleyen bir embriyo dondurma programına sahip olması gerekir. Bu olanak hastalara çok önemli avantajlar sağlar ve yeni gebelik şansları sunar. Embriyo transferinde size 1 ya da 2 embriyo transfer edildikten sonra geride hâlâ iyi kalitede embriyoların varlığında, bu embriyolar dondurularak saklanabilir; gebe kalamamanız ya da ileride tekrar çocuk istemeniz durumunda bu embriyolar çözülerek size tekrar transfer edilebilir. Bazen embriyo dondurma işlemine tıbbi nedenlerle ihtiyaç duyulur; şiddetli OHSS (yumurtalıkların aşırı uyarılması sendromu) riskinin yüksek olduğu durumlarda ya da transfer sırasında kanama, polip, ince endometrium gibi endometriumda gebeliği önleyebilecek sorunlar ortaya çıktığında ya da kanser tedavisi için kemoterapi alacak olan hastalarda tüm embriyoların dondurularak saklanması gerekebilir. Dondurma işlemi erken (prezigot) veya daha geç (embriyo veya blastokist aşamasında) evrede yapılabilir. Geçmişte özel programlanabilen cihazlarla yavaş dondurma kullanılırken bugün tercih edilen yöntem vitrifikasyondur; dondurulan embriyolar özel tanklarda sıvı nitrojen içerisinde yıllarca korunabilir.
Dondurulmuş embriyoların çözülerek kullanıldıkları sikluslarda yumurtaların geliştirilmesi ve yumurta toplanması işlemlerine gerek yoktur. Dondurulmuş embriyoların transferi için rahim içi bazı hormonlarla hazırlanabileceği gibi, düzenli yumurtlayan kadınlarda uygun günün saptanması ile de embriyo transferi yapılabilir. Her iki yöntem arasında gebelik şansı açısından belirgin bir farklılık gösterilmemiştir. Transfer işlemi, dondurulmamış embriyo transferi ile aynı şekilde yapılır. Deneyimli laboratuvarlarda dondurulmuş embriyo transferi ile taze transfere benzer, bazı hasta gruplarında daha yüksek gebelik oranları bildirilmektedir. Böylece yumurta geliştirmek için tekrar ilaç kullanma, yumurta toplama ve anestezi işlemleri gibi uzun ve yorucu tüp bebek sürecinin tekrarlanmaması ve maddi yükün azalması gibi ek avantajlar sağlanır. Ayrıca çok sayıda embriyo transfer edilmesini önleyerek çoğul gebeliği engeller ve tek sağlıklı bir bebeğe sahip olabilmeniz için önemli bir fırsat yaratır. Bugüne kadar dondurulmuş embriyolardan elde edilen gebeliklerde düşük ve doğumsal anormallik oranlarında bir artış saptanmamıştır.
Vitrifikasyon (camlaştırma) nedir?
Vitrifikasyon, hücrelerin koruyucu sıvılarla hazırlandıktan sonra saniyeler içinde sıvı azota daldırılarak çok hızlı biçimde dondurulmasıdır. Bu hızda dondurulan hücrelerin içinde buz kristali oluşmaz; hücre camsı bir yapıya geçer. Buz kristallerinin hücreye verdiği hasar önlendiği için çözme sonrası hücrelerin büyük çoğunluğu canlılığını korur. Yöntem, özellikle yumurta dondurmada eski yavaş dondurma tekniğine göre belirgin bir ilerleme sağlamıştır. Ayrıntılar için vitrifikasyon (camlaştırma) yöntemi sayfasına bakabilirsiniz.
Sperm Dondurma
Sperm sayısı çok düşük olan erkeklerde ileride sperm bulamama riskini önlemek ya da kanser tedavisi için ışın veya kemoterapi alacak erkeklerde veya testis ya da üreme kanallarından geçirilecek ameliyatlar öncesinde sperm kaybına bağlı infertilite sorununun önüne geçmek için spermler dondurularak saklanabilir. Aynı şekilde TESE, TESA gibi çeşitli cerrahi yöntemlerle elde edilen spermlerin dondurularak saklanması her yeni denemede erkeğin aynı ameliyat işlemlerini geçirmesini önleyecektir. Cerrahi sperm elde etme yöntemleri hakkında bilgi için TESA, TESE ve Mikro-TESE sayfasını okuyabilirsiniz.
Sperm dondurma, yumurta toplama gününde erkeğin örnek veremeyeceği durumlarda (örneğin iş nedeniyle şehir dışında bulunma ya da örnek verme güçlüğü) da önceden planlanabilir. Kanser tedavisi öncesinde dondurma işleminin, tedaviye başlanmadan yapılması gerekir; çünkü kemoterapi ve ışın tedavisi sperm üretimini kalıcı olarak etkileyebilir.
Yumurta (Oosit) Dondurma
Kadınlarda over rezervinin düşük olması durumunda; yumurtalık rezervini düşürecek veya yumurtalık dokusu kaybına neden olabilecek ameliyatlar ile kanser nedeniyle ışın ya da kemoterapi alacak hastalarda yumurtaların dondurularak saklanması kadının ileride çocuk sahibi olabilme şansını sağlayacaktır. Ancak yumurta dondurma işleminde ilerideki gebelik şansı, kadının yaşı ve dondurulan yumurta sayısı ile doğrudan ilişkilidir.
Yumurta dondurma için tüp bebek tedavisindeki gibi yumurtalıklar ilaçlarla uyarılır ve yumurtalar ultrason eşliğinde toplanır. Olgun yumurtalar aynı gün vitrifikasyonla dondurulur. Ülkemizde yumurta dondurma, ilgili yönetmelikte belirtilen tıbbi durumlarda (örneğin kanser tedavisi, yumurtalık rezervinin azalması ya da ailede erken menopoz öyküsü) ve daha önce çocuk sahibi olmamış kadınlarda uygulanabilir. Yumurtaların daha genç yaşta dondurulması ileride kullanılabilecek sağlıklı yumurta olasılığını artırır. Konunun ayrıntıları için yumurta dondurma tedavisi nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Kimler için düşünülebilir?
- Kanser tedavisi görecek hastalar: Kemoterapi ya da ışın tedavisi öncesinde sperm, yumurta veya embriyoların korunması
- Tüp bebek tedavisinde artan embriyolar: Transferden sonra kalan kaliteli embriyoların sonraki denemeler için saklanması
- Tıbbi nedenle transferin ertelenmesi gereken kadınlar: OHSS riski ya da rahim içiyle ilgili bir sorun varlığında
- Yumurtalık rezervi düşük kadınlar: Yumurta sayısının daha da azalmasından önce
- Sperm sayısı çok düşük ya da cerrahi yolla sperm elde edilen erkekler
Saklama süresi ve yasal çerçeve
Ülkemizde üreme hücrelerinin ve embriyoların dondurulması, saklanması ve kullanımı Sağlık Bakanlığı’nın üremeye yardımcı tedavi uygulamalarına ilişkin yönetmeliğiyle düzenlenir. Dondurulan embriyolar yalnızca aynı evli çiftin tedavisinde kullanılabilir. Saklamanın sürdürülmesi için yıllık onay gerekir: embriyolarının saklanmaya devam etmesini isteyen çiftler, her yıl imza vererek saklama süresini uzatır. Saklama koşulları ve süreleri tedavi öncesinde ayrıntılı olarak anlatılır ve yazılı onam alınır.
Sık sorulanlar
Dondurulmuş embriyolardan doğan bebeklerde sorun görülür mü?
Bugüne kadar yapılan çalışmalarda dondurulmuş embriyolardan elde edilen gebeliklerde doğumsal anormallik oranında artış saptanmamıştır.
Çözülen her embriyo transfer edilebilir mi?
Vitrifikasyonla dondurulan embriyoların büyük çoğunluğu çözme işleminden sağlam çıkar. Ancak bazı embriyolar çözme sonrasında canlılığını koruyamayabilir; bu durum transfer öncesinde değerlendirilir.
Dondurma seçeneklerini değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi diğer hizmetleri için tıklayınız.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




