Yumurtaların geliştirilmesi (kontrollü ovaryan hiperstimülasyon), tüp bebek tedavisinde yumurtalıkların ilaçlarla uyarılarak tek bir döngüde birden fazla yumurta geliştirmesinin sağlanmasıdır. İlk tüp bebek uygulaması ilaçsız olarak doğal siklusta hastanın kendi geliştirdiği yumurta ile gerçekleştirilmiş olsa da bu uygulamada gebelik şansının çok düşük olmasından dolayı, şansı artırmak için yumurtalıkları daha fazla sayıda yumurta geliştirmeye sevk eden ilaçlar kullanılır.
Tedavi protokolünüz nasıl belirlenir?
Doktorunuzun sizi muayene etmesi ve tetkiklerinizi değerlendirmesinden sonra kişisel durumunuza göre düzenlenmiş dozlarda bir ilaç listesi ve kullanma şeması alacaksınız. Tedavi protokolünüzü; yaşınız, daha önceki tedavi öykünüz, daha önceki tüp bebek uygulamalarındaki sonuçlarınız ve adetinizin 2. veya 3. gününde bakılmış olan FSH ile AMH düzeyiniz ve antral follikül sayınızla belirlenen yumurtalık rezerviniz etkiler. Bu nedenle başkalarının kullandığı ilaçlar ve dozları ile kendinizi karşılaştırmayınız. Yumurtalık rezervinin ne anlama geldiği over rezervi nedir yazısında anlatılmaktadır.
Yumurtalıkları uyarmak için kullanılan ilaçların neredeyse tamamı enjeksiyonla kullanılmaktadır. Bu iğnelerin çoğu cilt altına, karın bölgesine yapılır ve kısa bir eğitimin ardından hastaların büyük kısmı tarafından evde kolayca uygulanabilir. Kullanılan ilaç grupları hakkında ayrıntılı bilgi tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlar yazısında yer almaktadır.
Uyarılma ne zaman başlar?
Yumurtalıkların ilaçlarla uyarılmasına yani stimülasyona genellikle adet kanamasının 2. ya da 3. günü başlanır. Bu aşamada çok sayıda ilaç farklı şekilde birbirleriyle kombine edilerek ve farklı isimlerle adlandırılan protokoller şeklinde size uygulanabilir. Bu amaçla bir önceki adet döneminde doğum kontrol hapı gibi ilaçlar kullanılabilir.
Başlıca tedavi protokolleri
Agonist (uzun ve kısa) protokoller
Bir önceki adetin 21. gününden itibaren (uzun protokol) ya da adetinizin başlamasıyla birlikte (kısa ve ultra kısa protokoller) yumurtalıklarınızı önce uyararak (flare etki) sonra da baskılayıp yumurtlamanıza neden olan LH hormonunun salınımını önlemek için GnRH analogları (agonistleri) denilen bir grup ilaç verilebilir.
Antagonist protokol
Ya da adetinizin 2. ya da 3. günü doğrudan gonadotropin denilen yumurtalıkları uyaran ilaçlarınıza başladıktan sonra yumurtlamanızı önlemek için antagonist adı verilen ilaçlar tedavinize eklenebilir (antagonist protokol). Antagonistler GnRH agonistlerinden farklı olarak yumurtalıkları hiç uyarmadan doğrudan FSH ve LH salınımını baskılarlar ve genellikle ya siklusun 6. gününde (sabit protokol) ya da önde giden follikül 14 mm çapa ulaşınca başlanır (esnek protokol). Antagonist protokol, daha kısa sürmesi ve yumurtalıkların aşırı uyarılması riskini azaltmaya olanak tanıması nedeniyle bugün sık kullanılan bir yaklaşımdır.
Progesteronla baskılanan protokol
Son yıllarda erken yumurtlamayı önlemek için iğne yerine ağızdan alınan progesteron türevi ilaçların kullanıldığı protokoller de uygulanmaktadır. Bu protokolde embriyolar aynı döngüde transfer edilmeyip dondurulur ve sonraki bir döngüde transfer edilir. Bu nedenle tüm embriyoların dondurulmasının planlandığı durumlarda tercih edilebilir.
Tedavi nasıl izlenir?
Adetin 2. ya da 3. günü başlanan gonadotropinler ile tedaviye ortalama 7-10 gün süreyle devam edilir. Bu arada yumurtalıklardaki gelişen folliküller sık aralıklarla yapılan ultrasonografik ve hormonal incelemelerle (E2) takip edilir. Bu kontrollerde ilaç dozunun değiştirilmesi gerekebilir. Tüm bulguları değerlendiren doktor, yumurtaların toplanması için en uygun zamanı belirler.
Çatlatma iğnesi ve yumurta toplama
Yeterli büyüklüğe erişen folliküllerdeki yumurtaların olgunlaşması için HCG (human chorionic gonadotropin) adlı ilaç belirtilen saatte uygulanır ve bundan 34-36 saat sonrasında yumurta toplama işlemi yapılır. Çatlatma iğnesinin saatine tam olarak uyulması gereklidir; çünkü erken ya da geç yapılması yumurtaların olgunluğunu ve toplama işleminin zamanlamasını etkiler. Eğer çok sayıda follikül gelişimi ve yüksek E2 düzeyleri nedeniyle hastada OHSS riski varsa, antagonist protokolde çatlatma işlemi için HCG yerine GnRH agonisti kullanılabilir. Toplama işleminin nasıl yapıldığı yumurta toplanması (OPU) yazısında anlatılmaktadır.
Tedavinin iptal edilmesi gerekebilir mi?
Yaklaşık %10 kadında işlemin; yetersiz yumurta gelişimi, erken yumurtlama, hormonlarda istenmeyen değişiklikler gibi çeşitli nedenlerle yumurta toplama aşamasından önce sonlandırılması gerekebilir ya da yumurta toplama işlemine rağmen yumurta elde edilemeyebilir. Böyle bir durumda neden ayrıntılı olarak değerlendirilir ve sonraki denemede farklı bir protokol ya da farklı dozlar planlanabilir.
Yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS) belirtileri
OHSS, yumurtalıkların ilaçlara aşırı yanıt vermesiyle ortaya çıkan ve özellikle polikistik over sendromu olan, genç ve rezervi yüksek kadınlarda daha sık görülen bir durumdur. Belirgin karın şişliği, karın ağrısı, bulantı ve kusma, hızlı kilo artışı, idrar miktarında azalma ve nefes darlığı gibi belirtiler gelişirse vakit kaybetmeden tedavi ekibinize haber vermelisiniz.
Tedavi protokolünüzle ilgili sorularınız için iletişim sayfası üzerinden ekibimize ulaşabilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi'nin diğer blog yazıları için blog sayfasına göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




