Azoospermi menide sperm hücresinin hiç görülmemesidir ve bu durumda örneğin santrifüj sonrası incelenmesinde de sperm hücresi görülemez. Oysa kriptozoospermi meninin incelenmesinde sperm görülmese bile santrifüj ile örnek hazırlandığında her örnekte sperm hücresi görülür. Dolayısıyla azoospermisi olan bir erkekte sperm bulabilmek ve tüp bebek yapabilmek için TESE işlemi gerekirken kriptozoospermide buna çoğunlukla gerek kalmaz.
Kriptozoospermi nedir?
Kriptozoospermi, kelime anlamıyla “gizli sperm” demektir. Meni örneği doğrudan mikroskopla incelendiğinde sperm görülmez; ancak örnek santrifüj edilerek (yüksek hızda döndürülerek) dibe çöken kısım incelendiğinde az sayıda sperm saptanır. Yani sperm üretimi vardır, fakat çok düşük düzeydedir. Bu durum, sperm sayısının çok az olduğu ağır oligozoospermi ile azoospermi arasında yer alır.
Azoospermi ile kriptozoospermi arasındaki fark
İki durumu ayırt etmenin tek yolu, meni örneğinin santrifüj sonrasında da dikkatle incelenmesidir. Standart bir sperm analizinde sperm görülmemesi tek başına azoospermi tanısı için yeterli değildir. Tanı, en az iki ayrı örnekte ve santrifüj sonrası çökeltinin de incelenmesiyle konur. Santrifüj sonrası sperm görülürse durum kriptozoospermi olarak adlandırılır. Bu ayrım önemlidir, çünkü kriptozoospermide tedavi için gereken sperm çoğunlukla meni örneğinden elde edilebilir ve testisten sperm alınmasına (TESE) gerek kalmayabilir. Azoosperminin türleri ve nedenleri için azospermi nedir, nedenleri nelerdir yazısına bakabilirsiniz.
Kriptozoospermi nedenleri
Kriptozoospermi çoğunlukla testislerdeki sperm üretiminin ciddi ölçüde azalmasından kaynaklanır. Başlıca nedenler şunlardır:
- Genetik nedenler: Klinefelter sendromu gibi kromozom farklılıkları ve Y kromozomu mikrodelesyonları,
- Varikosel (testis toplardamarlarındaki genişleme),
- Çocuklukta inmemiş testis öyküsü,
- Kemoterapi ya da radyoterapi gibi testisleri etkileyen tedaviler,
- Kabakulağa bağlı testis iltihabı gibi enfeksiyonlar,
- Hormon bozuklukları ve dışarıdan testosteron ya da anabolik steroid kullanımı.
Bazı erkeklerde ise belirgin bir neden bulunamaz. Genetik etkenler hakkında ayrıntılı bilgi erkeklerde infertiliteye neden olan genetik faktörler yazısında yer alıyor.
Tanı için hangi incelemeler yapılır?
Kriptozoospermi saptanan erkeklerde ayrıntılı öykü ve fizik muayeneye ek olarak FSH, LH, testosteron ve prolaktin gibi hormon düzeylerine bakılır. Testislerin büyüklüğü ve varikosel varlığı muayene ve gerektiğinde ultrasonla değerlendirilir. Sperm sayısı çok düşük olan erkeklerde kromozom analizi (karyotip) ve Y kromozomu mikrodelesyon testi önerilir. Bu testler hem nedenin anlaşılmasına hem de genetik danışmanlık gereksiniminin belirlenmesine yardımcı olur.
Kriptozoospermide tedavi seçenekleri
Varikosel, hormon eksikliği ya da dışarıdan alınan testosteron gibi düzeltilebilir bir neden varsa önce buna yönelik tedavi planlanır. Bu tedavilerden sonra bazı erkeklerde menide sperm sayısı artabilir.
Sperm sayısı çok az olduğu için kriptozoospermide gebelik elde etmenin temel yolu mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemidir. Bu yöntemde her yumurtanın içine tek bir sperm enjekte edildiği için az sayıda sperm yeterli olabilir. Ayrıntılar için mikroenjeksiyon (ICSI) yazısına bakabilirsiniz.
Kriptozoospermide sperm sayısı günden güne değişebilir ve yumurta toplama günü verilen örnekte sperm bulunamayabilir. Bu nedenle daha önceki örneklerde bulunan spermlerin, eşin kendi tedavisinde kullanılmak üzere önceden dondurulması önerilebilir. Durum bazı erkeklerde zamanla azoospermiye ilerleyebildiği için bu önlem ayrıca önem kazanır. Meni örneğinde hiç sperm bulunamazsa testisten sperm elde edilmesi (TESE ya da mikro-TESE) gündeme gelir; bu yöntemler TESA, TESE ve mikro-TESE yazısında anlatılıyor. Yapılan çalışmalarda meni örneğinden elde edilen spermle testisten elde edilen sperm arasında gebelik sonuçları açısından belirgin bir fark gösterilmediği için genellikle önce meni örneğindeki spermler kullanılır.
Sık sorulanlar
Kriptozoospermisi olan bir erkek doğal yolla baba olabilir mi?
Sperm sayısı çok düşük olduğu için doğal yolla gebelik olasılığı oldukça düşüktür; ancak sıfır değildir. Çoğu çiftte mikroenjeksiyon gerekir.
Kriptozoospermi düzelir mi?
Varikosel ya da hormon bozukluğu gibi tedavi edilebilir bir neden varsa sperm sayısında artış görülebilir. Genetik nedenlere bağlı olanlarda ise genellikle kalıcıdır.
Sperm analizi sonucunuzu değerlendirmek için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirici yazılar için blog sayfamıza göz atabilirsiniz.
