İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 4 dk okuma

Açıklanamayan İnfertilite ve Tedavi Seçenekleri

Yayın: Güncelleme:

Açıklanamayan İnfertilite ve Tedavi Seçenekleri

Açıklanamayan infertilite, standart testlerin tamamı normal çıktığı halde bir çiftin gebe kalamaması durumudur. İnfertilitenin değerlendirilmesinde standart olarak semen analizi, yumurtlamanın tespiti ve yumurtalık rezervinin değerlendirilmesi, transvajinal ultrasonografi, rahim filmi ve gerekirse seçilmiş olgularda laparoskopi gibi tanısal işlemler yapılır. Bunların normal olması durumunda infertil çiftlerin yaklaşık %15-20'sinde hiçbir neden bulunamaz ve açıklanamayan infertilite tanısı konur. Klasik olarak bu tanı için genellikle 1 yıllık korunmasız cinsel ilişki temel alınır, 35 yaşından büyük kadınlarda ise bu süre 6 aya indirilebilir.

Yapılan testlerle bir adet dönemi içinde açıklanamayan infertilite tanısı konulabilir. Sonrasında karşımıza çıkan tedavi seçenekleri şunlardır:

  1. Operatif laparoskopi
  2. Zamanlanmış cinsel ilişki (timed intercourse) ve bekleme süresinin uzatılmasıyla (expectant management) birlikte yaşam tarzı değişiklikleri
  3. Aşılama (IUI)
  4. IVF/ICSI yani tüp bebek

Ancak gerek açıklanamayan infertilite tanısı için gerekli bulunan ve kadının yaşına bağlı olarak 6 ay ya da 1 yılla sınırlanan süre, gerekse kullanılan testlerin ve tedavi yöntemlerinin hangi sırada ve ne sıklıkta kullanılacağının belirlenmesi büyük ölçüde deneyime dayalıdır ve eksiktir. Ayrıca bu testlerle başarılı bir döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini anlamak mümkün değildir.

Açıklanamayan infertilitenin olası nedenleri

"Açıklanamayan" ifadesi, bir neden olmadığı anlamına gelmez; yalnızca rutin testlerle saptanamadığını gösterir. Yumurta kalitesindeki sorunlar, sperm ile yumurtanın buluşmasında ya da döllenmede yaşanan aksaklıklar, tüplerin yumurtayı yakalama işlevindeki bozukluklar, rahim iç zarının embriyoyu kabul etmesindeki sorunlar ve hafif endometriozis olası nedenler arasında sayılır. Bu süreçlerin çoğu ancak tüp bebek tedavisi sırasında gözlemlenebilir. Tanı ve değerlendirme hakkında genel bilgi için açıklanamayan infertilite sayfasına bakabilirsiniz.

Tedavi seçenekleri

Laparoskopi

Açıklanamayan infertilitede rolü çok tartışmalıdır ve son yıllarda yalnızca endometriozis belirtisi ve şüphesi olan hastalarda yapılması önerilmektedir.

Bekleme süresinin uzatılması ve yaşam tarzı değişiklikleri

Epidemiyolojik çalışmalar sigara, anormal vücut kitle indeksi (BMI) ve aşırı alkol ve kafein tüketiminin kadınlarda doğurganlığı azalttığını göstermektedir. Bu nedenle çiftler bu faktörlerin ortadan kaldırılması konusunda bilgilendirilmelidir. Yapılan birçok çalışmada açıklanamayan infertilitesi olan kadınlarda 6 aylık bir bekleme süresinin 6 ay klomifen sitrat tedavisinden farklı olmadığı, yine 6 aylık bekleme süresi ile bu sürede aşılama tedavisi olanlar arasında gebelik oranlarının farklı olmadığı gösterilmiştir. Ancak kadın yaşının ileri olması ve infertilite süresinin uzaması durumunda açıklanamayan infertilitede beklenen gebelik oranları belirgin olarak düşer.

Bu nedenle genç ve infertilite süresi kısa olan çiftlerde bir süre beklemek makul bir seçenek olabilirken, 35 yaşın üzerindeki kadınlarda ya da uzun süredir gebe kalamayan çiftlerde daha etkin tedavilere geçiş geciktirilmemelidir.

Aşılama (IUI)

Aşılama, yıkanmış spermlerin yumurtlama zamanında rahim içine bir kateter yardımıyla yerleştirilmesidir. Spontan (ilaçsız) siklusta yapılabildiği gibi, kontrollü over hiperstimülasyonu (KOH) eşliğinde, yani klomifen sitrat, letrozol, gonadotropinler ya da bunların kombine kullanımıyla da gerçekleştirilebilir. Bu konuda yapılan çok sayıda çalışma IUI'nin ve ovülasyon indüksiyonunun gebelik oranlarını birbirinden bağımsız olarak artırdığını göstermektedir.

Ovülasyon indüksiyonu yapılmaksızın spontan siklusta IUI uygulaması, spontan siklusta zamanlanmış ilişkiden; KOH ile IUI uygulaması da spontan siklusta IUI'den daha etkilidir. Klomifen sitrat ile IUI'de siklus başına yaklaşık %7 olan gebelik oranı, gonadotropinlerle yapılan IUI uygulamalarında yaklaşık %9-12 civarındadır ve bu seçenekler arasında en etkin yöntem olarak görünmektedir. Ancak maliyet artışının yanı sıra çoğul gebelik ve yumurtalıkların aşırı uyarılması (hiperstimülasyon) riski de artmaktadır. Bu nedenle ilaçlı aşılama döngülerinde ultrason takibi ve çok sayıda folikül gelişirse döngünün iptal edilmesi önemlidir. Ayrıntılı bilgi için aşılama (IUI) yazısını okuyabilirsiniz.

Tüp bebek (IVF/ICSI)

Açıklanamayan infertilitenin tedavisinde maliyeti en yüksek, ancak siklus başına gebelik olasılığı da en yüksek olan seçenektir. OHSS (yumurtalık aşırı uyarılma sendromu) ve çoğul gebelik gibi komplikasyonların riski bulunmakla birlikte, hafif uyarım protokollerinin artan kullanımı, embriyo dondurma uygulamalarının yaygınlaşması ve transfer edilen embriyo sayısındaki kısıtlamalar bu olumsuzlukların oranını azaltmaktadır.

Tüp bebek, aynı zamanda tanısal bir değer de taşır: yumurtaların sayısı ve olgunluğu, döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediği ve embriyo gelişimi bu süreçte doğrudan gözlemlenebilir. Geçmişte ABD'de 2006 yılına ait SART verilerinde 12.726 siklusta 35 yaş altı kadınlarda siklus başına %40,4, 35-37 yaş arasında %38,9 canlı doğum oranı bildirilmiştir. Sonraki yıllarda laboratuvar ve dondurma tekniklerindeki gelişmelerle sonuçlar iyileşmiştir; ancak gebelik olasılığı her zaman büyük ölçüde kadının yaşına ve yumurtalık rezervine bağlıdır.

Tedavi sırası nasıl belirlenir?

Kadının yaşı, infertilite süresi, yumurtalık rezervi ve çiftin tercihleri tedavi sırasını belirleyen başlıca etkenlerdir. Genç ve kısa süreli infertilitesi olan çiftlerde önce bekleme ve yaşam tarzı düzenlemesi, ardından ilaçlı aşılama denenebilir. Belirli sayıda aşılama denemesine rağmen gebelik olmazsa, kadın yaşı ileri ise ya da çift uzun süredir gebe kalamıyorsa doğrudan tüp bebek tedavisi düşünülür. Aşılamanın her zaman gerekli olup olmadığı konusunda açıklanamayan infertilitenin tedavisinde önce aşılama gerekli midir? yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Testlerimiz normal; yine de tedavi gerekir mi?

Testlerin normal olması, gebeliğin kendiliğinden gerçekleşme olasılığının olduğunu gösterir. Ancak bu olasılık yaş ve süre arttıkça azalır. Ne kadar bekleneceği ve hangi tedavinin seçileceği çiftin durumuna göre belirlenir.

Klomifen tek başına işe yarar mı?

Açıklanamayan infertilitede aşılama yapılmadan tek başına klomifen sitrat kullanımının bekleme yaklaşımına göre belirgin bir yarar sağlamadığı gösterilmiştir.

Sizin için uygun tedavi sırasını konuşmak isterseniz iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılara blog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.