Rahim perdesi (uterin septum), rahmin iç boşluğunu kısmen ya da tamamen ikiye bölen, doğuştan var olan bir doku bölmesidir. Doğuştan rahim şekil bozuklukları arasında en sık görülenlerden biridir. Çoğu kadında hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayene ya da tetkikler sırasında fark edilir; bazı kadınlarda ise düşük, erken doğum ya da bebeğin rahimde ters durması gibi gebelik sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Aşağıda rahim perdesinin nasıl oluştuğunu, tanının nasıl konduğunu, düşüklerle ilişkisini, histeroskopik tedaviyi ve tedavi sonrasında gebelik sürecini bulabilirsiniz.
Uterin septum nedir?
Rahim, anne karnındaki gelişim sırasında Müller kanalları adı verilen iki yapının birleşmesiyle oluşur. Birleşmenin ardından iki kanal arasındaki duvarın tamamen erimesi ve tek bir rahim boşluğu oluşması beklenir. Bu erime tamamlanmazsa rahim içinde bir perde kalır. Perde rahim ağzına kadar uzanıyorsa tam (komplet) septum, yalnızca rahmin üst bölümündeyse kısmi (parsiyel) septum olarak adlandırılır. Bazen perde rahim ağzını ve vajinayı da ikiye bölebilir.
Rahim perdesinde rahmin dış şekli genellikle normaldir; bölünme yalnızca iç boşluktadır. Bu özelliğiyle, rahmin dış yüzeyinin de içe doğru çöküntü yaptığı bikornuat (iki boynuzlu) rahimden ayrılır. Bu ayrım önemlidir; çünkü rahim perdesi histeroskopiyle tedavi edilebilirken bikornuat rahimde böyle bir tedavi uygulanmaz. Diğer doğuştan rahim şekil bozuklukları hakkında bilgi için doğuştan uterus anomalileri sayfamıza bakabilirsiniz.
Tanı nasıl konur?
Rahim perdesinden şüphelenildiğinde rahmin hem iç boşluğunu hem de dış şeklini gösterebilen bir yöntem gerekir. Üç boyutlu transvajinal ultrasonografi, bu iki bilgiyi aynı anda verdiği için bugün tanıda ilk sırada başvurulan yöntemdir. İki boyutlu ultrason, rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrason (histerosonografi) ve rahim filmi (HSG) iç boşluktaki bölünmeyi gösterebilir, ancak dış şekli değerlendiremez. Manyetik rezonans (MR) görüntüleme özellikle karmaşık anomalilerde yararlıdır. Histeroskopi rahim içini doğrudan gösterir ve tedavi de aynı işlemde yapılabilir; perdenin bikornuat rahimden ayrılması gerektiğinde histeroskopiye laparoskopi ya da ultrason eşlik edebilir.
Düşüklerle ilişkisi
Rahim perdesi, özellikle gebeliğin erken ve orta döneminde düşük riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bunun olası nedenleri şöyle sıralanır:
- Zayıf kanlanma: Perde dokusunun rahmin normal kas dokusuna göre daha az kanlandığı düşünülür. Embriyo perdenin üzerine tutunursa yeterince beslenemeyebilir ve gebelik sonlanabilir.
- Tutunma sorunları: Perdenin varlığı, embriyonun rahmin iyi kanlanan bölgelerine tutunmasını zorlaştırabilir.
- Rahim boşluğunun daralması: Perde rahim boşluğunu daralttığından, gebeliğin ilerleyen döneminde erken doğum ya da bebeğin makat (ters) gelişi gibi sorunlara zemin hazırlayabilir.
- Kasılma düzeninin bozulması: Perde, rahim kasılmalarının düzenini etkileyerek erken doğum riskini artırabilir.
Rahim perdesinin kısırlığa (gebe kalamamaya) doğrudan neden olup olmadığı ise tartışmalıdır. Rahim perdesi olan birçok kadın hiçbir sorun yaşamadan gebe kalıp doğum yapabilir. Bu nedenle perdenin varlığı tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmez; kişinin gebelik öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İki ya da daha fazla gebelik kaybı yaşayan kadınlarda rahim yapısının değerlendirilmesi, araştırmanın standart bir parçasıdır. Bu değerlendirmede bakılan diğer nedenler için tekrarlayan gebelik kayıpları sayfamızı okuyabilirsiniz.
Histeroskopik tedavi
Rahim perdesinin tedavisi, histeroskopik septum rezeksiyonu (septoplasti) adı verilen kapalı bir işlemle yapılır. Rahim ağzından ince, ışıklı bir kamera (histeroskop) ile girilir ve perde, özel makas, elektrikli kesici (rezektoskop) ya da lazer gibi aletlerle kesilerek rahim boşluğu tek parça hâline getirilir. Geçmişte uygulanan karından açık ameliyatlar, histeroskopinin yaygınlaşmasıyla yerini büyük ölçüde bu yönteme bırakmıştır.
- Kesi yoktur: İşlem vajinal yoldan yapılır; karında kesi açılmaz. Bu nedenle ağrı daha azdır ve iyileşme hızlıdır.
- Doğrudan görüntüleme: Perde kamerayla doğrudan görüntülenerek kesilir. İşlem sırasında eş zamanlı ultrason ya da laparoskopi ile rahim duvarının kalınlığı izlenebilir.
- Kısa işlem ve günübirlik taburculuk: İşlem genellikle genel ya da bölgesel anestezi altında yapılır ve çoğu hasta aynı gün evine döner.
- Olası riskler: Komplikasyonlar seyrektir; rahim duvarının delinmesi, kanama, enfeksiyon ve rahim içi yapışıklık gelişmesi bunlar arasındadır.
İşlem sonrasında rahim içi yapışıklıkları önlemek için kısa süreli östrojen tedavisi, rahim içi araç ya da jel uygulaması gibi yöntemler kullanılabilir; ancak bu ek yöntemlerin yararı konusunda kanıtlar sınırlıdır. Histeroskopi hakkında daha fazla bilgi için histeroskopi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kimlere tedavi önerilir?
Rahim perdesinin her zaman tedavi edilmesi gerekmez. Tedavi kararı; perdenin büyüklüğü, kişinin gebelik öyküsü ve planları birlikte değerlendirilerek verilir. Gözlemsel çalışmalar, tekrarlayan düşük ya da geç dönem gebelik kaybı yaşamış kadınlarda perdenin alınmasından sonra gebelik sonuçlarının iyileştiğini düşündürmektedir. Öte yandan son yıllarda yapılan randomize bir çalışmada, rahim perdesi olan kadınlarda perdenin alınmasının canlı doğum şansını artırmadığı bildirilmiştir. Uluslararası kılavuzlar da bu konuda farklı görüşler içermektedir. Bu nedenle tedavi kararının, olası yararlar ve riskler konuşularak kişiye göre verilmesi önerilir.
Tedavi sonrası gebelik
Histeroskopik tedaviden sonra rahim boşluğu normal biçimine kavuşur. Tekrarlayan düşük öyküsü olan kadınlarda bu durumun, embriyonun iyi kanlanan bir bölgeye tutunmasını ve gebeliğin daha sağlıklı ilerlemesini kolaylaştırması beklenir.
- Kontrol: İşlemden sonra rahim içinin iyileştiğini ve perde artığı kalmadığını görmek için ultrason ya da kontrol histeroskopi yapılabilir.
- Bekleme süresi: Rahim iç zarının iyileşmesi için gebelik denemelerine genellikle bir-iki adet döngüsü sonra başlanması önerilir. Bu süre, hekimin kontrol bulgularına göre değişebilir.
- Gebelik ve doğum: Septum tedavisi sonrası gebeliklerin çoğu olağan seyreder ve normal doğum çoğu zaman mümkündür. Doğum şeklini etkileyebilecek nadir durumlar, gebelik takibini yapan hekiminizle konuşulmalıdır.
Rahim perdesi dışında başka bir kısırlık nedeni varsa ya da belirli bir süre içinde kendiliğinden gebelik oluşmazsa, aşılama veya tüp bebek gibi tedaviler değerlendirilebilir. Tüp bebek planlanan kadınlarda rahim içinin transfer öncesinde değerlendirilmesi, varsa perde gibi sorunların önceden saptanmasını sağlar.
Sık sorulanlar
Rahim perdesi belirti verir mi?
Çoğunlukla belirti vermez. Bazı kadınlarda tekrarlayan düşük ya da erken doğum öyküsü ilk ipucu olabilir. Perde vajinayı da bölüyorsa ilişki sırasında rahatsızlık ya da tampon kullanımında güçlük görülebilir.
Rahim perdesi olan herkes ameliyat olmalı mı?
Hayır. Gebelik sorunu yaşamamış ve tesadüfen perde saptanmış kadınlarda tedavi gerekliliği tartışmalıdır. Karar, kişinin öyküsü ve perdenin özellikleri değerlendirilerek birlikte verilir.
Rahim perdesi şüphesi ya da tekrarlayan gebelik kaybı nedeniyle değerlendirme için iletişim sayfası üzerinden randevu talep edebilirsiniz.