Anne rahmi yani uterusun doğuştan anomalileri tüm kadınların yaklaşık %0,1-2’inde görülür. Bu oran çocuk sahibi olamayan çiftlerde %4 civarındadır, buna karşın tekrarlayan gebelik kaybı olan hastalarda oran %15’e çıkmaktadır. Bu anomalilerin bazıları hiçbir sorun yaratmadığı için fark edilmezken bazıları infertilite, düşükler, erken ve geç gebelik kayıpları, erken doğum, bebekte gelişim geriliği vb gibi ciddi sorunlara neden olurlar. Bu anomaliler transvajinal ultrasonografi, üç boyutlu ultrasonografi, rahim filmi (HSG), histeroskopi ve MR ile kolayca tanınabilmektedir.
Yukarıdaki oranlar daha eski çalışmalara dayanır. Üç boyutlu ultrason gibi daha duyarlı yöntemlerin kullanıldığı yeni çalışmalarda doğuştan uterus anomalileri genel toplumda yaklaşık %5, kısırlık yaşayan kadınlarda yaklaşık %8, gebelik kaybı öyküsü olan kadınlarda ise yaklaşık %13 oranında saptanmıştır. Oranlar, kullanılan tanı yöntemine ve hangi bulguların anomali olarak kabul edildiğine göre değişir.
Doğuştan uterus anomalileri nasıl oluşur?
Rahim, anne karnındaki gelişim sırasında Müller kanalları adı verilen iki ayrı kanaldan oluşur. Normalde bu iki kanal orta hatta birleşir ve aradaki bölme (septum) zamanla eriyerek tek boşluklu bir rahim meydana gelir. Kanallardan birinin hiç ya da yeterince gelişmemesi, iki kanalın birleşmemesi veya aradaki bölmenin erimemesi farklı anomali tiplerine yol açar. Yumurtalıklar farklı bir dokudan geliştiği için bu kadınlarda yumurtalıklar ve hormon düzeyleri genellikle normaldir.
Müller kanalı anomalilerine böbrek ve idrar yolu anomalileri eşlik edebilir. Bu nedenle bir uterus anomalisi saptandığında böbreklerin de ultrasonla değerlendirilmesi önerilir.
Uterus anomalilerinin sınıflandırılması

1988 yılında yapılan AFS sınıflamasına göre uterus anomalileri 7 sınıfa ayrılır. Daha sonra 2013 yılında Avrupa derneklerinin (ESHRE/ESGE) ve 2021 yılında Amerikan Üreme Tıbbı Derneği’nin (ASRM) yeni sınıflamaları yayımlanmıştır. Bu sınıflamalar özellikle septum ile normal ya da arkuat rahim arasındaki ayrımda farklı ölçütler kullanır. Aşağıda en yaygın bilinen tipler anlatılmıştır.
Normal uterus (Resim A)
Armut şeklinde olan uterusun iç boşluğu üçgen şeklindedir ve her iki köşesinden fallop tüpleri rahim içine açılırlar.
Uterus hipoplazisi ya da agenezisi
Uterus ve rahim ağzı (serviks) gelişmemiştir. En sık görülen tipi Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser sendromu olarak adlandırılır. Uterus, serviks ve vajenin üst kısmı yoktur. Bu hastalarda yumurtalıklar normal bulunur. Bu nedenle adet görememe dışında tüm fonksiyonlar ve dış görünüş normaldir. Rahim olmadığı için gebeliği taşımaları mümkün değildir. Rahim nakli henüz deneysel kabul edilen ve çok sınırlı sayıda merkezde uygulanan bir yöntemdir. Tedavide kadının cinsel ilişki yaşayabilmesi için vajen oluşturulması gerekir. Bunun için ya dilatatörler kullanılır ya da vajinoplasti denilen bir ameliyatla yeni vajina oluşturulur.
Unikornuat uterus (Resim B)
Müller kanalının tek taraflı olarak tamamen gelişmemesi sonucunda uterusun bir yarısı gelişemez. Bu olay eğer kısmi gelişim eksikliği şeklinde olursa (%70 böyledir) uterusun bu bölgesinde tam gelişmemiş bir boynuz yapısı oluşur (rudimenter horn) ve bu kısım normal bölüme bir sapla bağlıdır. Bu sap açık ya da kapalı olabilir. Boynuz kısmının içinde normal endometrium bulunmaz ya da bulunabilir. Eğer bu boynuz kısmı rahim içi ile bağlantılı değilse ve içinde normal endometrium varsa burada biriken kan nedeniyle kitle, ağrı vs oluşacağı için bu boynuzun cerrahi olarak çıkarılması gerekir. İçinde endometrium bulunan boynuzda gebelik oluşması rahim yırtılmasına yol açabileceği için bu tür boynuzların çıkarılması genellikle önerilir. Bunun dışında unikornuat uterusun bir tedavisi yoktur. Rahim ağzı yetmezliği, ikinci trimester gebelik kayıpları, erken doğum vs riskleri artmıştır; bu nedenle gebelikte yakın takip gerekir.
Arkuat uterus (Resim C)
Uterusun fundal (üst) kısmında hafif bası mevcuttur ve genellikle normal bir değişkenlik olarak kabul edilir. Genellikle gebelik kaybı için artmış bir risk yoktur ve tedavi önerilmez.
Septat uterus (Resim D)
Uterusun oluşumu sırasında orta hatta oluşan septumun rezorbsiyonu yani ortadan kalkma sürecinin tamamlanamamasına bağlıdır. Bu septum kısmi ya da komplet olabilir. Rahmin dış görünüşü normaldir. Septum ile bikornuat uterusun ayırımı çok önemlidir. Septat uterus histeroskopi ile karın açılmadan kolayca tedavi edilebilmektedir. Septat uteruslu kadınlarda infertilite oranının artmadığı kabul edilir, ancak kötü bir gebelik öyküsünün varlığında septumun çıkarılması önerilmekle birlikte bu konu hâlâ tartışmalıdır. Son yıllarda yapılan randomize bir çalışmada septum çıkarılmasının canlı doğum oranını artırdığı gösterilememiştir; bu nedenle karar, hastanın gebelik öyküsü ve septumun özellikleri birlikte değerlendirilerek verilir. İşlemle ilgili bilgi için histeroskopi yazısına bakabilirsiniz.


Bikornuat uterus (Resim E)
Müller kanallarının kısmi olarak birleşememesinden kaynaklanır; rahmin üst kısmı dışarıdan bakıldığında iki boynuz şeklindedir. Rahim ağzının tek (bikornuat unikollis) ve çift (bikornuat bikollis) olduğu tipleri vardır. Kötü bir gebelik sonucu olmadan herhangi bir tedavi önerilmez. Ancak hastanın öyküsünde tekrarlayan gebelik kayıpları, erken doğum varsa o zaman metroplasti ameliyatları ile iki uterus boynuzunu birleştirici ameliyatlar önerilebilir (Strassman ameliyatı vb). Bu ameliyatlar seyrek olarak uygulanır.
Uterus didelfis (Resim F)
Müller kanallarının birleşememesi sonucunda oluşur ve çift rahim gelişir. Bu durumda çift rahim ağzı (serviks) mevcuttur. Beraberinde vajende septum bulunabilir. Genellikle her iki boynuz yeterli geliştiği için hastalar gebeliği terme kadar taşıyabilirler. Ancak tekrarlayan kötü gebelik sonuçlarının varlığında iki uterusun birleştirilmesine yönelik metroplasti ameliyatları yapılabilir (Strassman ameliyatı vb).
T şeklinde uterus
Geçmişte düşüğü önlemek için kullanılan ve östrojen benzeri diethylstilbestrol (DES) denilen ilacı kullanan kadınların kız çocuklarında görülen bir anomalidir. Uterus genellikle küçük ve T şeklindedir. Ayrıca rahim ağzında (serviks) darlık, vajende adenozis görülebilir. Bu ilaç uzun yıllardır kullanılmamaktadır.
Belirtiler ve tanı
Doğuştan uterus anomalilerinin çoğu belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayene, kısırlık araştırması ya da gebelik sırasında tesadüfen fark edilir. Bazı tiplerde adet görememe, adet sırasında artan ağrı, ilişkide zorluk ya da tekrarlayan düşükler ilk bulgu olabilir.
Tanıda ilk basamak transvajinal ultrasonografidir. Üç boyutlu ultrason, rahmin hem iç boşluğunu hem de dış yüzeyini aynı anda gösterdiği için septat ve bikornuat uterus ayrımında çok değerlidir. Rahim filmi (HSG) rahim içinin şeklini ve tüplerin açıklığını gösterir, ancak rahmin dış yüzeyini göstermez. MR karmaşık olgularda, histeroskopi ise hem tanı hem tedavi amacıyla kullanılır. Yöntemlerin karşılaştırması için rahim içini değerlendirmede hangi yöntemin kullanılması gerekir yazısına bakabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Ergenlik döneminden sonra hiç adet görmeme, giderek artan adet ağrısı, tekrarlayan gebelik kayıpları ya da erken doğum öyküsü, uterus anomalisi açısından değerlendirme gerektiren durumlardır. Gebelik kayıplarının diğer nedenleri tekrarlayan gebelik kayıpları yazısında ele alınmıştır.
Uterus anomalisi tanısı aldıysanız ya da bu yönde bir şüpheniz varsa iletişim sayfasından muayene için randevu talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirici yazılar için blog sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




