Tubal infertilite, fallop tüplerinin (yumurta kanallarının) tıkanması ya da hasar görmesi nedeniyle gebelik oluşamamasıdır. Fallop tüpleri yumurtlama ile atılan yumurtayı karın boşluğuna açılan kısmı ile yakalayarak içine alır ve tüpün en geniş kısmında spermle buluşarak döllenmesini sağlar. Dolayısıyla gebelik için açık ve sağlıklı fallop kanalları gereklidir. Fallop tüplerinin çok hassas ve ayrıntılı bir iç yapısı vardır. Bu yapıdaki bir bozulma yumurtanın taşınmasını ve dolayısıyla döllenme olayını engelleyebilir. Eğer yumurtalığa yakın olan uç (distal uç) etkilenmişse yumurtanın yakalanıp tüp içine alınması bozulabilir; en ağır durum ise tüpün tamamen tıkalı olduğu durumdur. Tubal faktörün, kadına bağlı infertilite nedenleri arasında yaklaşık %25-35'lik bir paya sahip olduğu bildirilmektedir.

Tüpler neden tıkanır?
Tüpteki tıkanıklık genital yolla tüpe ulaşan enfeksiyonlardan (PID; pelvik inflamatuvar hastalık) kaynaklanabileceği gibi karın içindeki diğer enfeksiyonlar nedeniyle de meydana gelebilir (örneğin patlamış apandisit, tüberküloz gibi). Bunun yanı sıra dış gebelik sonucunda hasta tüplerinden birini veya her ikisini yitirmiş olabilir. Yine endometriozis tüplerin anatomisini bozarak infertiliteye neden olabilir. Tubal ve ilişkili peritoneal (karın zarına bağlı) faktörler tüm infertilite nedenleri arasında yaklaşık %20'lik bir paya sahiptir.

Tüp hasarına yol açan başlıca nedenler şöyle sıralanabilir:
- Pelvik inflamatuvar hastalık (PID): Çoğunlukla klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan kaynaklanır. Tüplerde iltihap, yara dokusu ve yapışıklıklara yol açarak tıkanıklığa neden olabilir. Klamidya enfeksiyonu çoğu zaman belirti vermediği için kadın geçirdiğini fark etmeyebilir.
- Endometriozis: Rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında, özellikle tüpler ve yumurtalıklar çevresinde yerleşmesi yapışıklıklara ve tüp yapısının bozulmasına yol açabilir. Ayrıntılar için endometriozis sayfasına bakabilirsiniz.
- Geçirilmiş karın ya da pelvis ameliyatları: Apandisit, bağırsak ameliyatları, sezaryen ya da miyom ameliyatı sonrasında gelişen yapışıklıklar tüpleri sarabilir veya bükebilir. Tüplerin kendisine yapılan ameliyatlar da hasara neden olabilir.
- Dış gebelik öyküsü: Geçirilmiş bir dış gebelik ilgili tüpte kalıcı hasar bırakabilir. Öte yandan dış gebelik, tüpün önceden hasarlı olduğunun bir işareti de olabilir.
- Doğuştan yapısal farklılıklar: Nadiren tüplerin gelişim bozukluğu ya da yokluğu söz konusu olabilir.
- Genital tüberküloz: Seyrek görülmekle birlikte tüplerde ciddi hasara yol açabilir.
Tubal infertilitenin tanısı
Tubal infertilitenin tanısı için rahim filmi (HSG) ve/veya laparoskopik incelemeler gereklidir. Laparoskopi tüp tıkanıklığı tanısında altın standart olup aynı zamanda gerektiğinde tüplerin açılmasına yönelik tedavinin yapılabilmesine olanak sağlayabilir.
Histerosalpingografi (HSG), tüplerin açık olup olmadığını ve rahim boşluğunun şeklini değerlendirmek için en sık kullanılan ilk basamak tetkiktir. Rahim ağzından yerleştirilen ince bir kateterle rahim içine kontrast madde (ilaç) verilir ve eş zamanlı röntgen görüntüleri alınır. Tüpler açıksa kontrast madde tüplerden geçerek karın boşluğuna yayılır. Görüntülerde tüplerin tek ya da iki taraflı tıkalı olup olmadığı, tıkanıklığın yeri (rahme yakın, orta bölüm ya da uç kısım) ve tüpün ucunun kapanıp içinde sıvı birikip birikmediği (hidrosalpinks) değerlendirilebilir. HSG genellikle adet kanaması bittikten sonra ve yumurtlamadan önceki günlerde yapılır. İşlem sırasında kısa süreli kramp tarzında ağrı olabilir. Ayrıntılı bilgi için HSG sayfasına bakabilirsiniz.
HSG'de tüplerin rahme giriş noktasında görülen tıkanıklıklar bazen kas kasılmasına bağlı olabilir; bu nedenle tek bir HSG bulgusu her zaman kesin tıkanıklık anlamına gelmez. Şüpheli durumlarda laparoskopi ile tüpler doğrudan görülerek ve içlerinden boyalı sıvı geçirilerek değerlendirilir.
Cerrahi tedavi seçenekleri
Tıkanıklığın yeri, hasarın derecesi ve kadının yaşına göre cerrahi seçenekler düşünülebilir. Cerrahi, özellikle tüp hasarı sınırlıysa ya da sorun yapışıklıklardan kaynaklanıyorsa kendiliğinden gebelik şansını artırabilir. Ancak her hastaya uygun değildir.
- Yapışıklıkların açılması (adezyolizis): Laparoskopi ile tüpleri saran ya da büken yapışıklıklar dikkatle ayrılarak tüpler serbestleştirilir.
- Tüp ucunun açılması (salpingostomi, fimbrioplasti): Tüpün yumurtalığa bakan ucu kapanmışsa ve belirgin sıvı birikimi yoksa bu uç açılabilir. Uzun dönemde başarı, tüpün iç yüzeyindeki hasarın derecesine bağlıdır.
- Hidrosalpinkste tüpün çıkarılması (salpingektomi) ya da rahme yakın kısmından kapatılması: Hidrosalpinks içindeki sıvının rahim içine geri akarak embriyonun tutunmasını zorlaştırdığı ve tüp bebek tedavisinde gebelik şansını azalttığı bilinmektedir. Bu nedenle belirgin hidrosalpinks varlığında tüp bebek öncesinde ilgili tüpün çıkarılması ya da kapatılması önerilir.
- Histeroskopik girişimler: Tıkanıklık tüpün rahme açıldığı noktadaysa, rahim içinden ince bir kateterle açılması denenebilir. Bu yöntemin başarısı sınırlıdır.
Cerrahi sonrası gebelik şansı tüp hasarının derecesine, kadının yaşına ve başka infertilite nedenlerinin olup olmamasına bağlıdır. Ayrıca onarılan tüplerde dış gebelik riski artar; bu nedenle cerrahi sonrası gebelik oluştuğunda erken dönemde ultrasonla gebeliğin yeri doğrulanmalıdır.
Tüp bebek ne zaman ilk seçenektir?
Tubal infertilitenin tedavisi bugün daha çok tüp bebek yöntemiyle yapılmaktadır. Tüp bebek tedavisinde döllenme laboratuvarda gerçekleştiği ve embriyo doğrudan rahme yerleştirildiği için tüplerin işlevine gerek kalmaz. Aşağıdaki durumlarda tüp bebek genellikle cerrahiye göre daha uygun ilk seçenektir:
- Her iki tüpün tıkalı ya da ağır hasarlı olması,
- Daha önce tüp onarım ameliyatı yapılmış ancak gebelik oluşmamış olması,
- Kadın yaşının ileri olması (özellikle 35 yaş üzeri) ya da yumurtalık rezervinin düşük olması,
- Erkeğe bağlı bir infertilite nedeninin de bulunması,
- Çiftin daha kısa sürede gebelik elde etmeyi tercih etmesi.
Tedavinin aşamaları hakkında bilgi almak için tüp bebek (IVF) sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Tek tüpü tıkalı olan kadın kendiliğinden gebe kalabilir mi?
Evet, diğer tüp sağlıklıysa ve başka bir sorun yoksa kendiliğinden gebelik mümkündür. Ancak gebelik şansı, yumurtlamanın hangi taraftan olduğu, kadının yaşı ve diğer faktörlere göre değişir. Belirli bir süre içinde gebelik oluşmazsa değerlendirme yapılmalıdır.
Tüp tıkanıklığı belirti verir mi?
Çoğu zaman belirti vermez ve gebe kalamama nedeniyle yapılan tetkiklerde fark edilir. Geçirilmiş pelvik enfeksiyon, kronik kasık ağrısı ya da ağrılı adet öyküsü tüp sorunu açısından dikkat çekici olabilir.
Tüplerinizin durumu ve tedavi seçenekleriniz hakkında konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




