Kısırlık· 4 dk okuma

Endometriozis

Endometriozis; normalde sadece rahim içinde gebeliğin yerleştiği boşluğu döşeyen endometrium adı verilen dokunun bilinmeyen sebeplerle rahim boşluğunun dışında yerleşmesidir.

Yayın: Güncelleme:

Endometriozis

Endometriozis, normalde yalnızca rahim içinde gebeliğin yerleştiği boşluğu döşeyen endometrium adlı dokuya benzeyen dokunun, bilinmeyen nedenlerle rahim boşluğunun dışında yerleşmesidir. Tipik olarak üreme çağında görülür. Bu doku en sık yumurtalıklar, tüpler, rahmin arka yüzü ve leğen kemiği (pelvis) içindeki zar üzerinde bulunur; daha nadir olarak mesane ve bağırsak yüzeyine de yerleşebilir. Adet kanaması sırasında bu anormal yerleşimli dokulardan oluşan mikroskobik kanamalar ve salgılanan bazı maddeler nedeniyle karın içinde ve üreme organlarında yapışıklıklar ve anatomik bozukluklar gelişir ve birçok şikâyete yol açar.

Endometriozisin yumurtalıklarda oluşturduğu, içinde koyu renkli eski kan biriken kistlere çikolata kisti (endometrioma) adı verilir. Endometriozis üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu etkiler ve gebe kalamayan kadınlarda çok daha sık görülür.

Endometriozisin belirtileri

Şikâyetler endometriozisin yerleştiği bölgelere göre değişiklik gösterebilmekle birlikte genel olarak kronik pelvik ağrı, adet sancısı (dismenore), cinsel ilişki sırasında ağrı (disparoni) ve infertilite (çocuk sahibi olamama) şeklinde sıralanabilir. Mesane ve bağırsak gibi alanlara yerleştiğinde idrar yaparken sancı (dizüri) ve dışkılama sırasında ağrı (diskezi) görülebilir. Bunların yanında yoğun ya da düzensiz adet kanamaları ve süreğen yorgunluk da sık görülen yakınmalardandır.

Belirtilerin şiddeti kadından kadına çok farklıdır ve hastalığın yaygınlığıyla her zaman uyumlu değildir. Bazı kadınlar şiddetli ağrı yaşarken, bazılarında hiçbir belirti olmaz ve hastalık gebe kalamama nedeniyle yapılan incelemeler sırasında fark edilir. Ağrıların "adet sancısı normaldir" düşüncesiyle önemsenmemesi tanının yıllarca gecikmesine neden olabilir.

Endometriozis kısırlığa nasıl yol açar?

Endometriotik odakların yarattığı anatomik düzensizlikler, yapışıklıklara bağlı olarak ortaya çıkan tüp ve yumurtalık ilişkisindeki bozukluklar ve endometriotik odaklardan salgılanan, sperm ve yumurta üzerinde olumsuz etkiye sahip bazı maddelerin varlığı infertiliteye neden olur. Başlıca mekanizmalar şunlardır:

  • Anatomik değişiklikler: Yapışıklıklar tüpleri tıkayabilir ya da büküp yumurtanın tüp tarafından yakalanmasını zorlaştırabilir.
  • Yumurtalık rezervine etki: Çikolata kistleri yumurtalık dokusuna zarar vererek yumurta sayısını ve kalitesini azaltabilir.
  • İltihabi ortam: Leğen boşluğunda süregen bir iltihabi tepki gelişir. Bu sırada salgılanan maddeler yumurtanın olgunlaşmasını, döllenmeyi ve embriyonun gelişimini olumsuz etkileyebilir.
  • Tutunma sorunları: Endometriozisin rahim duvarı içinde yerleştiği biçim olan adenomiyozis, embriyonun rahme tutunmasını zorlaştırabilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve görüntüleme yöntemleriyle konur. Öyküde pelvik ağrı, adet sancısı ve cinsel ilişkide ağrı tipiktir. Muayenede rahim ağzının hareketleri ağrılı olabilir ya da muayene eden parmakla nodül denilen sertlikler hissedilebilir.

Transvajinal ultrasonografi, yumurtalıklardaki çikolata kistlerini (endometrioma) saptamada en sık kullanılan yöntemdir; ayrıntılı bir inceleme yapıldığında derin yerleşimli bazı odaklar da gösterilebilir. MR (manyetik rezonans görüntüleme), özellikle derin endometriozisin yerini ve yaygınlığını belirlemede oldukça yardımcıdır. Kanda bakılan CA-125 bazı hastalarda yüksek bulunabilir, ancak tek başına tanı koydurucu değildir. Laparoskopi ile karın içindeki lezyonların doğrudan görülmesi ve gerektiğinde biyopsi alınması, tanıyı kesinleştiren yöntemdir. Güncel yaklaşımda görüntüleme bulguları ve belirtiler tanıyı desteklediğinde, yalnızca tanı koymak amacıyla laparoskopi yapılması her zaman gerekli görülmemektedir. Çikolata kistleri hakkında bilgi için endometrioma nedir, nasıl tanı konulur? yazısına bakabilirsiniz.

Evreleri

Endometriozis, hastalığın yaygınlığına göre minimal ve hafif endometriozis ile daha ileri formları olan orta ve şiddetli endometriozis olarak sınıflandırılır (evre I-IV). Evre, odakların büyüklüğü ve derinliği, çikolata kistlerinin varlığı ve yapışıklıkların yaygınlığına göre belirlenir. Hastalığın evresi, ağrının şiddetiyle her zaman orantılı değildir.

Cerrahi mi, tüp bebek mi?

Tedavi kararı; kadının yaşı, hastalığın yaygınlığı, ağrının şiddeti, infertilite süresi, yumurtalık rezervi ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilerek verilir. Ağrıya yönelik tedavi ile gebelik isteğine yönelik tedavi farklı olabilir.

İnfertilite yakınması olan hastalarda minimal ve hafif endometriozis laparoskopik cerrahiden ve aşılamadan yarar görebilir; bunlar sonuç vermezse tüp bebek önerilir. Orta ve şiddetli endometrioziste cerrahinin ve aşılamanın infertilite tedavisindeki etkinliği tartışmalıdır ve bu grupta tüp bebek düşünülmesi gereken tedavi yaklaşımıdır.

Cerrahi tedavi

Endometriozis cerrahisi genellikle laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır. İlaçlara yanıt vermeyen şiddetli ağrılarda, büyük çikolata kistlerinde ve tüplerin açıklığını bozan yaygın yapışıklıklarda cerrahi gündeme gelebilir. Çikolata kisti ameliyatlarının sağlıklı yumurtalık dokusunu da etkileyerek yumurtalık rezervini azaltabileceği göz önünde bulundurulmalıdır; bu nedenle özellikle rezervi düşük kadınlarda ve tekrarlayan kistlerde ameliyat kararı dikkatle verilir.

Tüp bebek tedavisi

Tüp bebek tedavisi, endometriozisin yarattığı tüp sorunları, yumurtanın yakalanmasındaki bozukluklar ve döllenme sorunları gibi engellerin birçoğunu aşar. İleri evre hastalıkta, cerrahi sonrası gebelik oluşmadığında, yumurtalık rezervi azalmış kadınlarda, eşlik eden erkek faktörü varsa ve ileri kadın yaşında öncelikli seçenektir. Tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgi için endometriozise bağlı infertilitenin tedavisi ve ağrıya yönelik tedaviler için endometriozise bağlı ağrının tedavisi yazılarına göz atabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Endometriozisi olan her kadın kısır mıdır?

Hayır. Endometriozisi olan kadınların önemli bir kısmı kendiliğinden gebe kalabilir. Ancak gebelik olasılığı hastalığı olmayan kadınlara göre daha düşüktür ve gebelik gecikiyorsa beklemeden değerlendirme yapılması önerilir.

Endometriozis tamamen geçer mi?

Endometriozis süreğen bir hastalıktır ve tedaviye rağmen tekrarlayabilir. Gebelik ve menopoz döneminde belirtiler genellikle azalır.

Belirtileriniz ve tedavi seçenekleriniz hakkında görüşmek için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfasına göz atabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.