Endometriozise bağlı infertilitenin tedavisi; hastalığın evresine, kadının yaşına, over rezervine, infertilite süresine, ağrı yakınmalarına ve eşlik eden diğer infertilite nedenlerine göre planlanır. Özellikle erken evre (evre I-II) endometriozisli hastalarda, tanısal laparoskopi sırasında saptandığında endometriozis odaklarının yakılmasının ya da çıkarılmasının gebelik şansını artırdığı bilinmektedir. Ancak laparoskopinin yalnızca tanı amacıyla yapılma sıklığı azalmıştır. Bu hastalar yaş ve infertilite süresi gibi faktörler uygunsa hiçbir tedavi yapılmadan izlenebileceği gibi aşılamadan (IUI) yarar görebilirler; ancak aşılama ile gebelik şansı açıklanamayan infertiliteye göre daha düşüktür. Özellikle daha ileri yaşta ve infertilite süresi uzun olan, ek infertilite faktörleri bulunan ya da diğer tedavi seçenekleri sonuç vermeyen çiftlerde doğrudan tüp bebek (IVF) uygulaması çoğu zaman daha uygun bir seçenektir.
İleri evre (evre III-IV) endometrioziste ve yumurtalıklarda çikolata kisti adı verilen büyük endometriomaların varlığında, bunların laparoskopik olarak çıkarılması ile doğrudan tüp bebek yapılması arasındaki seçim tartışmalıdır. Burada karar verirken endometrioma büyüklüğü, ağrının olup olmaması, kadın yaşı, over rezervi, cerrahın deneyimi gibi birçok faktör göz önüne alınmalıdır. Ayrıca cerrahi sonrasında normal yumurtalık dokusunun da kısmen zarar görmesine bağlı olarak over rezervinin azalabileceği akılda tutulmalıdır. Tüm faktörler ayrıntılı olarak çiftle tartışılarak karar verilmelidir.
Endometriozis doğurganlığı nasıl etkiler?
Endometriozis, rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesidir. İnfertilite yakınmasıyla başvuran kadınların önemli bir bölümünde endometriozis saptanır. Hastalık doğurganlığı birkaç yolla etkileyebilir:
- Anatomik bozulma: Yapışıklıklar tüplerin ve yumurtalıkların normal ilişkisini bozarak yumurtanın tüp tarafından yakalanmasını engelleyebilir.
- İltihabi ortam: Karın içindeki sıvıda artan iltihabi maddeler sperm hareketini, yumurta kalitesini ve döllenmeyi olumsuz etkileyebilir.
- Yumurtalık rezervinde azalma: Endometriomalar ve bunlara yönelik cerrahi, yumurtalıktaki yumurta sayısını azaltabilir.
- Rahim iç zarında değişiklikler: Bazı çalışmalarda endometriozisli kadınlarda rahim iç zarının embriyoyu kabul etme yeteneğinin etkilenebileceği öne sürülmektedir.
Hastalığın genel özellikleri ve belirtileri endometriozis sayfasında anlatılmaktadır.
Evrelere göre tedavi seçenekleri
Erken evre (evre I-II) endometriozis
Laparoskopi sırasında saptanan odakların tedavi edilmesi kendiliğinden gebelik şansını artırabilir. Ameliyat sonrası belirli bir süre kendiliğinden gebelik beklenebilir. Laparoskopi yapılmamış ya da sonrasında gebelik oluşmamış hastalarda, tüpler açık ve sperm değerleri uygunsa yumurtalık uyarımı ile birlikte aşılama (IUI) bir seçenektir. Kadının yaşı ilerlemişse, infertilite süresi uzunsa ya da birkaç aşılama denemesi sonuç vermemişse tüp bebeğe geçilmesi uygundur.
İleri evre (evre III-IV) endometriozis
İleri evre hastalıkta yapışıklıklar ve tüp hasarı nedeniyle kendiliğinden gebelik ve aşılama ile gebelik şansı belirgin olarak düşüktür. Bu hastalarda tüp bebek genellikle daha etkili bir seçenektir. Ağrı yakınması ön plandaysa ya da endometriomanın görünümü kuşkuluysa cerrahi öncelikli olarak düşünülebilir. Cerrahi sonrası gebelik olasılığını öngörmek için hekimler, ameliyat bulgularını ve kadının özelliklerini birlikte değerlendiren puanlama sistemlerinden (Endometriozis Fertilite İndeksi gibi) yararlanabilir.
Endometrioma ve tüp bebek
Tüp bebek öncesinde endometriomanın rutin olarak çıkarılmasının gebelik şansını artırdığı gösterilmemiştir. Cerrahi, over rezervini azaltabileceği ve tüp bebekte toplanan yumurta sayısını düşürebileceği için genellikle şu durumlarda düşünülür: şiddetli ağrı, yumurta toplama işlemini teknik olarak zorlaştıracak büyüklükte kist ya da görüntülemede kistin niteliği konusunda kuşku. Endometriomanın tanısı ve tedavisi endometrioma nedir, nasıl tanı konulur ve endometriomanın tedavisi nasıl yapılır yazılarında ayrıca anlatılmaktadır.
Tüp bebek öncesinde birkaç ay süreyle GnRH analoğu kullanılmasının gebelik şansını artırdığına dair kanıtlar yetersizdir; bu nedenle rutin olarak önerilmez. Ağrıyı azaltmak için kullanılan hormonal ilaçlar da gebeliği önlediği için gebe kalmak isteyen kadınlarda doğurganlık tedavisinin yerine kullanılmaz.
Doğurganlığın korunması
İleri evre endometriozisi olan, özellikle iki taraflı endometrioması bulunan ya da yumurtalık ameliyatı planlanan ve gebeliği ertelemek zorunda olan kadınlarda yumurta dondurma seçeneği hekimle konuşulabilir. Bu karar kadının yaşı, over rezervi ve çocuk sahibi olma planına göre bireysel olarak verilir.
Sık sorulanlar
Endometriozisi olan her kadın infertil midir?
Hayır. Endometriozisi olan kadınların önemli bir kısmı kendiliğinden gebe kalabilir. Ancak endometriozis gebe kalma olasılığını azaltabildiği için, gebelik planlayan kadınların değerlendirmeyi uzun süre ertelememesi önerilir.
Endometriozis ağrısı olan kadın tedaviye nereden başlamalı?
Ağrı ve çocuk isteği birlikte varsa, tedavi her iki yakınma birlikte değerlendirilerek planlanır. Ağrı tedavisindeki seçenekler endometriozise bağlı ağrının tedavisi yazısında anlatılmaktadır.
Endometriozis ve gebelik planınızı birlikte değerlendirmek için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




