İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 3 dk okuma

Endometriozise Bağlı Ağrının Tedavisi Nasıl Yapılır?

Endometrioziste ağrının tedavisinde kullanılan tüm ilaçlar hiç ilaç kullanılmamasına göre daha yararlıdır, ancak hepsi aynı zamanda gebeliği önleyici etki taşıdıkları için aynı zamanda infertilite yakınması olan hastalarda kullanılmaları önerilmez.

Yayın: Güncelleme:

Endometriozise Bağlı Ağrının Tedavisi Nasıl Yapılır?

Endometriozise bağlı ağrının tedavisi, ilaç tedavisi ve cerrahi olmak üzere iki ana yolla yapılır ve kadının çocuk isteği olup olmadığına göre planlanır. Endometrioziste ağrının tedavisinde kullanılan ilaçların hepsi hiç ilaç kullanılmamasına göre daha yararlıdır; ancak bu ilaçların hormonal olanları aynı zamanda gebeliği önleyici etki taşıdıkları için, gebe kalmak isteyen ve infertilite yakınması olan hastalarda kullanılmaları önerilmez.

Endometriozis neden ağrıya yol açar?

Endometriozis, rahim iç zarına (endometrium) benzeyen dokunun rahim dışında, çoğunlukla yumurtalıklarda, rahim bağlarında ve karın zarında yerleşmesidir. Bu doku her adet döngüsünde hormonlara yanıt vererek iltihabi bir tepkiye yol açar. Zamanla yapışıklıklar, yumurtalıkta çikolata kistleri (endometrioma) ve sinir uçlarında hassasiyet gelişebilir. Sonuçta ağrılı adet, cinsel ilişki sırasında derin ağrı, kronik kasık ağrısı, ağrılı dışkılama ya da idrara çıkma gibi yakınmalar ortaya çıkabilir. Hastalığın genel özellikleri endometriozis sayfasında anlatılmaktadır.

Ağrının şiddeti her zaman hastalığın yaygınlığıyla orantılı değildir. Hafif endometriozisi olan bir kadında şiddetli ağrı olabileceği gibi ileri evre hastalıkta ağrı hafif olabilir. Bu nedenle tedavi, hastalığın evresinden çok kadının yakınmalarına ve beklentilerine göre planlanır.

İlaç tedavisi

Ağrının giderilmesi için kullanılan ilaçlar arasında şunlar sayılabilir:

  • Nonsteroid anti-inflamatuvar ilaçlar (ağrı kesiciler): Ağrı ve iltihabi tepkiyi azaltır. Gebeliği önleyici etkileri yoktur, ancak hastalığın kendisini tedavi etmezler.
  • Kombine doğum kontrol hapları: Adet kanamasını hafifletir ya da kesintisiz kullanıldığında adeti durdurarak ağrıyı azaltır.
  • Progesteron içeren ilaçlar (progestinler): Endometriozis dokusunu baskılayarak bir tür yalancı gebelik tablosu oluşturur. Ağız yoluyla alınan tabletler, enjeksiyonlar ya da hormon salgılayan rahim içi araç şeklinde kullanılabilir. Dienogest gibi progestinler sık kullanılan seçenekler arasındadır.
  • GnRH analogları: Yumurtalık hormonlarını baskılayarak yalancı menopoz tablosu oluşturur. Kemik erimesi ve sıcak basması gibi yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanımda genellikle düşük dozda hormon desteği (add-back tedavisi) eklenir. Ağız yoluyla alınan GnRH antagonistleri de son yıllarda tedavi seçenekleri arasına girmiştir.
  • Diğer ilaçlar: Antiprogestasyonel ilaçlar (gestrinon) ve danazol da geçmişte kullanılmıştır. Ancak tüylenme, kilo alma ve ses değişikliği gibi erkekleştirici yan etkileri nedeniyle danazol artık nadiren tercih edilmektedir.

Bu ilaçların hiçbirinin diğerine kesin üstünlüğü yoktur. Seçim yapılırken yan etkiler, kullanım şekli, uzun süreli kullanıma uygunluk ve maliyet gibi konular kadınla birlikte değerlendirilir. Hormonal ilaçlar hastalığı ortadan kaldırmaz, baskılar; ilaç bırakıldığında yakınmalar yeniden başlayabilir.

Cerrahi tedavi

Cerrahi tedavi ağrı için uygulanabilecek alternatiflerden biridir. Cerrahide temel hedef, endometriozis odaklarının laparoskopi ile çıkarılması ya da yakılması, yapışıklıkların açılması ve gerekiyorsa endometriomaların tedavi edilmesidir. Geçmişte ağrıyı taşıyan sinirlerin kesilmesine yönelik girişimler de uygulanmıştır (uterosakral ligament ablasyonu, presakral nörektomi gibi). Güncel kılavuzlarda uterosakral sinir ablasyonunun ek bir yarar sağlamadığı, bu nedenle önerilmediği belirtilmektedir. Presakral nörektomi ise karnın orta hattında yoğunlaşan ağrısı olan seçilmiş hastalarda, deneyim gerektiren bir ek girişim olarak düşünülebilir.

Cerrahi sonrasında ağrının yeniden başlamasını geciktirmek için yukarıda sayılan ilaçlar destek amacıyla kullanılabilir. Laparoskopik cerrahinin nasıl yapıldığı laparoskopi sayfasında anlatılmaktadır.

Yumurtalıktaki endometriomalara yapılan cerrahi, sağlıklı yumurtalık dokusunun da bir kısmının kaybedilmesine ve over rezervinin azalmasına yol açabilir. Bu nedenle özellikle ileride çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda cerrahi kararı dikkatle verilmelidir. Endometrioma tedavisi endometriomanın tedavisi nasıl yapılır yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Çocuk isteği olan kadınlarda ağrı tedavisi

Gebe kalmak isteyen kadınlarda hormonal ilaçlar gebeliği engelleyeceği için uzun süre kullanılmaz. Bu kadınlarda ağrı kesicilerle yakınmalar hafifletilirken infertilite değerlendirmesi ve tedavisi öne alınır. Ağrı ile birlikte gebe kalamama sorunu olan kadınlarda cerrahi, tüp bebek ya da her ikisinin birlikte planlanması kadının yaşı, over rezervi ve hastalığın yaygınlığına göre değerlendirilir. Bu konu endometriozise bağlı infertilitenin tedavisi sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

İlaç dışı destekleyici yaklaşımlar

Düzenli egzersiz, sıcak uygulama, pelvik taban fizyoterapisi ve stresle baş etme yöntemleri bazı kadınlarda ağrının hafiflemesine katkıda bulunabilir. Akupunktur ve beslenme değişiklikleri gibi yöntemlerle ilgili kanıtlar ise sınırlıdır. Kronik ağrı yaşam kalitesini, iş ve ilişkileri etkileyebileceği için gerektiğinde ağrı uzmanı ve psikolojik destek de tedaviye dahil edilebilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Ağrı kesicilere yanıt vermeyen, günlük yaşamı ve işi aksatan adet ağrısı, cinsel ilişki sırasında derin ağrı ya da adet dönemlerinde artan bağırsak ve idrar yakınmaları varsa endometriozis açısından değerlendirme yapılmalıdır. Adet ağrısının "normal" kabul edilip yıllarca beklenmesi, tanının gecikmesine yol açabilir.

Endometriozise bağlı ağrı ve doğurganlık konusundaki sorularınız için iletişim sayfasından muayene randevusu talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.