Kadın Üreme Organları

Kadın üreme organları, erkeğin aksine büyük ölçüde vücudun içerisinde yer alır. Vajen, çiftin cinsel ilişkide bulunduğu alandır. Vajenin üst kısmında rahim ağzı (serviks) yer alır. Rahim (uterus) ise kastan yapılmış bir organdır. Döllenmiş yumurta (embriyo), bu yapı içerisine tutunarak büyür ve gebeliği oluşturur. Rahim içi her ay yenilenip gebeliğe hazırlanan ve günlük değişim gösteren çok özel bir doku ile kaplıdır. Bu dokuya endometrium denir. Rahmin her iki köşesinden çıkıp yumurtalıklara (overlere) uzanan yapılara ise fallop tüpleri denir.

Kadın üreme organları ve görevleri

Dış genital organlar (vulva)

Dışarıdan görülen bölüm vulva olarak adlandırılır. Büyük ve küçük dudaklar (labiumlar), klitoris, idrar yolu ağzı ve vajina girişi bu bölgede yer alır. Vulva iç organları dış etkenlerden korur ve cinsel uyarılmada rol oynar.

Vajina

Vajina, dış genital bölgeden rahim ağzına uzanan, esnek kas dokusundan oluşan bir kanaldır. Cinsel ilişki sırasında sperm vajinaya bırakılır; adet kanı vajina yoluyla dışarı atılır ve normal doğumda bebek bu kanaldan geçer.

Rahim ağzı (serviks)

Serviks, rahmin vajinaya açılan alt bölümüdür. Salgıladığı mukus döngü boyunca değişir: yumurtlamaya yakın günlerde bol, berrak ve kaygan hale gelerek spermin rahme geçişini kolaylaştırır, diğer günlerde ise koyulaşarak bir engel oluşturur. Rahim ağzındaki sorunların doğurganlığa etkisi servikal faktör yazısında anlatılıyor.

Rahim (uterus)

Rahim, leğen kemiği içinde mesane ile kalın bağırsak arasında yer alan, armut biçiminde bir organdır. Üç katmandan oluşur: içte endometrium, ortada rahmin kasılmasını sağlayan kalın kas tabakası (miyometrium) ve en dışta ince bir zar (perimetrium). Gebelikte rahim, bebeğin büyümesine uyum sağlayacak şekilde genişler. Myom, polip, rahim içi yapışıklıklar ve doğuştan şekil bozuklukları gebe kalmayı ya da gebeliğin sürmesini etkileyebilir; ayrıntılar için uterin faktör yazısına bakabilirsiniz.

Fallop tüpleri

Tüpler yaklaşık 10-12 cm uzunluğunda ince kanallardır. Yumurtalığa yakın uçlarındaki parmak benzeri çıkıntılar (fimbriyalar) atılan yumurtayı yakalar. Döllenme genellikle tüpün geniş orta bölümünde (ampulla) gerçekleşir; oluşan embriyo birkaç gün içinde tüp boyunca rahme taşınır. Tüplerin tıkalı ya da hasarlı olması kısırlığın sık nedenlerinden biridir (tubal infertilite).

Yumurtalıklar (overler)

Yumurtalıklar rahmin iki yanında yer alan, badem büyüklüğünde iki organdır. Hem yumurta hücrelerini barındırır hem de östrojen ve progesteron hormonlarını üretir.

Yumurta rezervi ve yaşla değişimi

Yumurtalıklarda yumurta üretimi bebek anne rahmindeyken başlar ve gebelik 20. haftasına ulaştığında sonlanır. Artık kadında yeni yumurta üretimi olmayacak, hayatı boyunca bu yumurtalar kullanılacaktır. Anne karnında 7 milyon yumurtası olan bebek, doğumda 2 milyon, ilk adetini gördüğünde de toplam 400 000 civarında yumurtaya sahip olacaktır. Bu hızlı kayıp sonraki dönemlerde de devam edecek ve yumurtalıklarda hiç yumurta kalmadığında menopoz dönemi başlayacak, kendi yumurtaları ile doğurganlık dönemi son bulacaktır.

Yumurtaların yalnızca sayısı değil kalitesi de yaşla azalır. Bu nedenle doğurganlık 30’lu yaşların ortasından itibaren belirgin olarak düşer. Kalan yumurta miktarı (over rezervi) kan testi ve ultrason ile tahmin edilebilir; bu konuda over rezervi nedir yazısında bilgi bulabilirsiniz.

Yumurtlama, döllenme ve gebeliğin başlaması

Adetlerin başlaması (menarş) ile kadın her ay bir yumurta yumurtlar. Bu yumurta çok sayıdaki yumurta arasında seçilir ve yumurtlama düzenli adet gören (23 -35 gün) bir kadında beklenen adetten 14 gün önce gerçekleşir. Yumurta, yumurtalıktan atılmasını takiben fallop kanallarınca yakalanır. Burada sperm ile karşılaşırsa döllenme meydana gelir. Döllenen yumurta burada ve rahim içerisinde seyahatine devam ederken büyür ve etrafındaki kabuğunu delip rahme tutunur (implantasyon). Bu olay yumurtlamadan yaklaşık 7 gün (6-10 gün) sonra gerçekleşir. Böylece gebelik başlamış olur.

Üreme organlarını yöneten hormonlar

Üreme organlarının çalışması beyindeki hipotalamus ve hipofiz bezinin kontrolündedir. Hipofizden salgılanan FSH yumurtalıklarda yumurta içeren keseciklerin (folliküllerin) büyümesini, LH ise yumurtlamayı başlatır. Yumurtalıklardan salgılanan östrojen rahim iç zarını kalınlaştırır, yumurtlamadan sonra salgılanan progesteron ise bu zarı embriyonun tutunmasına hazırlar. Gebelik olmazsa hormon düzeyleri düşer ve rahim iç zarı adet kanaması ile dökülür.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Adetlerin çok düzensiz olması ya da hiç görülmemesi, şiddetli adet ağrısı, adet dışı kanamalar, ilişki sırasında ağrı veya bir yıllık düzenli ilişkiye rağmen gebelik olmaması (35 yaş ve üzerinde altı ay) üreme organlarının değerlendirilmesini gerektiren durumlardır.

Bu tür şikâyetlerin değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu talebinde bulunabilirsiniz.