Kısırlık· 3 dk okuma

Servikal Faktör

Yayın: Güncelleme:

Servikal Faktör

Servikal faktör, rahim ağzının (serviks) yapısındaki ya da salgısındaki sorunlar nedeniyle spermlerin rahme geçişinin zorlaşması ve bunun sonucunda gebeliğin gecikmesidir. Rahmin (uterus) alt üçte birlik kısmı serviks olarak adlandırılır. Bu bölüm, rahim içine açılan kısmı ile vajene açılan kısmı arasında servikal kanal adı verilen bir kanal içerir. Kanalın içinde yer alan çok sayıda salgı bezinde üretilen alkali yapıdaki sıvı, adet döngüsünün farklı dönemlerinde salgılanan hormonlardan etkilenir.

Adetin başlangıcından itibaren gelişen foliküllerden salgılanan östrojen hormonunun etkisiyle bu salgının kıvamı sulu hale gelir ve yalnızca yumurtlama döneminde spermlerin serbestçe geçişine izin verir. Diğer tüm zamanlarda hormonal değişiklikler nedeniyle rahim ağzı salgısının yapısı ve kıvamı spermin serbest geçişine uygun değildir.

Rahim ağzının üremedeki görevleri

Rahim ağzı, üreme sürecinde basit bir geçit olmanın ötesinde birçok görev üstlenir:

  • Spermin geçişini kolaylaştırma: Yumurtlama döneminde salgı bol, berrak, kaygan ve esnek hale gelir; spermlerin vajenin asidik ortamından korunarak rahme ilerlemesine yardımcı olur.
  • Spermlerin seçilmesi: Hareketi zayıf ya da şekli bozuk spermlerin bir kısmı salgı tarafından tutulur ve geçemez.
  • Sperm deposu: Rahim ağzındaki kıvrımlar, spermlerin birkaç gün boyunca canlı kalarak yavaş yavaş rahme geçmesini sağlar. Bu nedenle yumurtlamadan birkaç gün önceki ilişkiler de gebelikle sonuçlanabilir.
  • Koruma: Yumurtlama dışındaki dönemlerde koyulaşan salgı, mikropların rahme ulaşmasına karşı bir engel oluşturur.

Servikal faktörün nedenleri

Rahim ağzının çeşitli travmalara bağlı olarak salgısının değişmesi, enfeksiyonlar ve bu salgı içinde yer alan, sperme karşı oluşmuş antikorlar sperm geçişini engelleyerek infertiliteye neden olabilir. Başlıca nedenler şunlardır:

  • Rahim ağzına yapılan girişimler: Konizasyon (rahim ağzından koni biçiminde doku çıkarılması), LEEP gibi işlemler ve tekrarlayan koterizasyonlar salgı bezlerini azaltabilir ya da kanalda daralmaya yol açabilir.
  • Enfeksiyonlar: Klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar rahim ağzında iltihaba neden olabilir; tedavi edilmezse tüplere yayılarak tüp hasarına da yol açabilir.
  • Rahim ağzı darlığı (servikal stenoz): Doğuştan ya da geçirilmiş ameliyatlara bağlı olarak kanalın daralması, spermlerin geçişini ve tüp bebek tedavisinde embriyo transferini zorlaştırabilir.
  • Antisperm antikorlar: Rahim ağzı salgısında sperme karşı gelişen antikorlar, spermlerin hareketini bozabilir.
  • Hormonal etkenler: Yumurtlama döneminde östrojen düzeyinin yetersiz olması salgının kalitesini azaltabilir. Yumurtlamayı sağlamak için kullanılan klomifen sitratın rahim ağzı salgısını olumsuz etkileyebildiği de bilinmektedir.

Tanı nasıl konur?

Eskiden daha çok önemsenen bu durum, tedavi seçeneklerini çok değiştirmediği için artık ayrıca değerlendirilmemektedir. Geçmişte rahim ağzı salgısının ilişkiden birkaç saat sonra incelendiği "postkoital test" sık kullanılırdı. Ancak bu testin sonuçlarının tutarsız olduğu ve gebelik olasılığını öngörmede yetersiz kaldığı görüldüğü için güncel kılavuzlar rutin olarak yapılmasını önermemektedir.

Değerlendirmede öykü (geçirilmiş rahim ağzı girişimleri, enfeksiyonlar) ve jinekolojik muayene yol gösterir. Gerekli durumlarda rahim ağzından enfeksiyon için örnek alınır. Rahim ağzı darlığından şüphelenildiğinde, tüp bebek tedavisi öncesinde boş bir kateterle yapılan deneme transferi kanalın geçilebilirliği hakkında bilgi verir. İlk değerlendirmede yapılan testler hakkında bilgi için tüp bebek öncesi hazırlık testleri yazısına bakabilirsiniz.

Tedavi seçenekleri

Servikal sorunlar genellikle antibiyotikler, hormonlar ya da aşılama (IUI) ile tedavi edilir; başarısızlık durumunda tüp bebek seçenek olarak gündeme gelir.

  • Enfeksiyon tedavisi: Saptanan enfeksiyon, her iki eşe birlikte uygun antibiyotik verilerek tedavi edilir.
  • Aşılama (IUI): Hazırlanan spermler ince bir kateterle doğrudan rahim içine bırakıldığı için rahim ağzı engeli aşılmış olur. Bu nedenle servikal faktörde en sık kullanılan tedavidir. Ayrıntılar için aşılama (IUI) sayfasına göz atabilirsiniz.
  • Tüp bebek: Aşılamayla gebelik oluşmazsa ya da başka infertilite nedenleri de varsa tüp bebek tedavisi uygulanır. Rahim ağzı darlığı olan kadınlarda transfer öncesi deneme transferi ve gerektiğinde kanalın genişletilmesi işlemin kolaylaşmasını sağlar.

Servikal faktör çoğu zaman tek başına değil, başka nedenlerle birlikte bulunur. Bu nedenle değerlendirmede yumurtlama, tüpler ve sperm analizi gibi diğer etkenler de incelenmelidir. Kadına bağlı nedenlerin genel değerlendirmesi için kadın infertilitesi yazısını okuyabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Rahim ağzı ameliyatı geçirdim, gebe kalabilir miyim?

Konizasyon gibi işlemlerden sonra kadınların çoğu kendiliğinden gebe kalabilir. Gebelik gecikirse rahim ağzı salgısı ya da darlıkla ilgili sorunlar aşılama ve tüp bebek gibi yöntemlerle aşılabilir. Bu işlemler gebelikte rahim ağzı yetmezliği riskini de artırabileceği için gebelik takibinde hekiminize bilgi vermeniz önemlidir.

Rahim ağzı salgısı takibi gebe kalmaya yardımcı olur mu?

Yumurtlama dönemine yaklaşırken salgının artması, berraklaşması ve yumurta akı kıvamına gelmesi, doğurgan günlerin fark edilmesine yardımcı olabilir. Bu gözlem, ilişki zamanlamasında destekleyici bir yöntem olarak kullanılabilir.

Değerlendirme için iletişim sayfası üzerinden randevu talebinde bulunabilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfasına göz atabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.