İnfertilite ve infertilite tedavisinde stresin rolü, uzun yıllardır araştırılan ve çiftlerin en çok merak ettiği konulardan biridir. İnfertil çiftler diğerlerinden daha mı streslidir? Eğer öyleyse, bu stres kendiliğinden gebe kalmalarına ya da yardımcı üreme tekniklerinden yeterince yararlanmalarına engel olur mu? Ve rahatlama sağlanması gerçekten gebelik şansına bir katkı sağlar mı?
Stres infertiliteye neden olur mu?
Hangi mekanizmaların kesin olarak rol oynadığı bilinmemekle birlikte, stresin kadın ve erkeklerde üreme işlevlerini etkileyebileceği uzun süredir düşünülmektedir. Vücut strese yanıt olarak kortizol gibi hormonlar salgılar ve bu hormonal yanıt, beyinde üreme hormonlarını düzenleyen merkezleri etkileyebilir. Çok yoğun fiziksel ya da duygusal stres, aşırı kilo kaybı ve aşırı egzersizle birlikte adetlerin kesilmesine (hipotalamik amenore) yol açabilir.
Ancak günlük yaşamdaki ya da infertiliteye bağlı stresin tek başına kısırlığa yol açtığı veya tedavi başarısını düşürdüğü kesin olarak gösterilememiştir. Tüp bebek tedavisi gören kadınları izleyen çalışmaları bir araya getiren geniş kapsamlı bir analizde, tedavi öncesindeki duygusal sıkıntının tedavi sonucuyla ilişkili olmadığı bildirilmiştir. Bu bulgu önemlidir: Gebe kalamayan kadınların "fazla stres yaptıkları için" gebe kalamadıkları düşüncesi bilimsel olarak desteklenmemektedir ve gereksiz bir suçluluk duygusuna yol açabilir.
İnfertilite neden bu kadar stres yaratır?
İnfertilite tedavisi gören çiftlerde stresin gerekçelerini anlamak zor değildir. Kadın ve erkek olarak infertil çift kendilerini eksik, şanssız, cezalandırılmış, haksızlığa uğramış, çaresiz, sorunlu ve zayıf hissedebilirler. Ek olarak birçok tedavi işlemine ve ilaca maruz kalmak, maddi ve manevi büyük yüklerin altına girmek, tüm bu çabaya karşın tedavinin sonucunun önceden kesin olarak bilinememesi ve tedavinin ilerleyen dönemleriyle ilgili belirsizlikler nedeniyle çiftte yoğun bir stres yanıtının ortaya çıkması olağandır.
Kısırlık nedeniyle infertilite kliniklerine başvuran kadınlarda yapılan bir psikiyatrik değerlendirme çalışmasında, kadınların yaklaşık %40'ında klinik düzeyde anksiyete ya da depresyon saptanmıştır. Bu ve benzeri bulgular, infertilite tedavisindeki kadınların önemli bir kısmının ciddi ve baş etmekte zorlandıkları bir stres altında olduğunu göstermektedir. Erkekler de bu süreçten etkilenir; ancak duygularını daha az dile getirdikleri için yaşadıkları sıkıntı çoğu zaman gözden kaçar.
Stresin en sık kaynakları şunlardır:
- Her ay yeniden yaşanan umut ve hayal kırıklığı döngüsü,
- Tedavi sırasında ilaçlar, iğneler, sık kontroller ve işlemler,
- Gebelik testi öncesi bekleme dönemi,
- Başarısız denemeler ve gebelik kayıpları,
- Maddi yük ve iş yaşamında izin sorunları,
- Aile ve çevreden gelen sorular ve beklentiler,
- Eşler arasında iletişim ve cinsel yaşamda yaşanan güçlükler.
Stres ve tedaviyi bırakma
Stresin tedavi sonucu üzerindeki doğrudan etkisi tartışmalı olsa da, tedavinin sürdürülmesi üzerindeki etkisi açıktır. Psikolojik yük, çiftlerin tedaviyi yarıda bırakmasının en sık nedenlerinden biridir. Tüp bebekte gebelik şansı birden fazla deneme ile birikerek arttığı için, stres nedeniyle tedavinin erken bırakılması çiftin gebelik olasılığını dolaylı olarak azaltabilir. Bu konu infertilite tedavisinin bırakılmasında stresin rolü yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Stresle baş etmek
Bu nedenle tıbbın hemen her alanında olduğu gibi çağdaş infertilite tedavi uygulamalarında da stresi azaltmaya ya da kontrol etmeye yönelik birçok yöntem tedavinin bir parçası olarak yer almaya başlamıştır. Tedavi süreci hakkında açık ve anlaşılır bilgilendirme, bilişsel davranışçı terapi, gevşeme ve farkındalık egzersizleri, çift danışmanlığı ve destek grupları bu yöntemler arasındadır. Bu yöntemlerin kaygı ve depresyon belirtilerini azalttığı ve yaşam kalitesini artırdığı gösterilmiştir.
Günlük yaşamda uygulanabilecek yöntemler infertilite tedavisinde stresle baş etme stratejileri yazısında, profesyonel desteğin yararları ise infertilite tedavisinde psikolojik destek yararlı mıdır yazısında anlatılmaktadır.
Sık sorulanlar
"Rahatla, olur" sözü doğru mu?
Bu söz iyi niyetli olsa da bilimsel olarak doğru değildir ve gebe kalamayan kişiyi suçlu hissettirebilir. İnfertilite çoğu zaman tıbbi bir nedene bağlıdır ve değerlendirme gerektirir. Rahatlamak yaşam kalitesi için yararlıdır, ancak tek başına bir tedavi değildir.
Transfer sonrası stres embriyonun tutunmasını engeller mi?
Bekleme döneminde kaygı yaşamak çok doğaldır ve bu kaygının embriyonun tutunmasını engellediğine dair bir kanıt yoktur. Yine de bu dönemi daha rahat geçirmek için destek almak, sevilen etkinliklerle meşgul olmak ve hekimin önerilerine uymak yararlıdır.
Tedavi sürecinde yaşadığınız zorlukları paylaşmak ve destek seçeneklerini öğrenmek için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




