Erkeklerde üreme durumunun değerlendirilmesi, erkeğin doğurganlığını etkileyebilecek risk faktörlerinin belirlenmesini amaçlar. Erkek infertilitesini saptamak için aşağıda belirtilen risk faktörleri yönünden bir değerlendirme yapılır. Erkekte meni miktarı (volüm), sperm sayısı, hareketliliği (motilite) ve ileri doğru hareketli sperm yüzdesi (progresif motilite) değerlendirilir. Bunların büyük kısmı öykü alma, fizik muayene ve mevcut tetkiklerin değerlendirilmesiyle saptanabilir.
İnfertilite yaşayan çiftlerin yaklaşık yarısında erkeğe ait bir faktör tek başına ya da kadın faktörüyle birlikte rol oynar. Bu nedenle değerlendirme her zaman iki eşi birlikte kapsamalıdır.
Risk değerlendirme tablosu
Aşağıdaki tablo, erkeğin üreme potansiyelini etkileyen başlıca faktörleri düşük, orta ve yüksek risk olarak sınıflandırır. Tablo bir tanı aracı değil, kendi durumunuzu gözden geçirmeniz için bir rehberdir.
| Faktör | Düşük risk | Orta risk | Yüksek risk |
|---|---|---|---|
| Ailede infertilite öyküsü | Yok | Var | |
| Sistemik bir hastalık (diyabet, hipertansiyon) | Yok | Var | |
| Sık üst solunum yolu enfeksiyonu | Yok | Var | |
| Ereksiyon problemi | Yok | Var | |
| İnmemiş testis öyküsü | Yok | Var | |
| Penis anomalileri | Yok | Var | |
| Genital sistem ameliyatları | Yok | Var | |
| Testis torsiyonu, enfeksiyonu | Yok | Var | |
| Cinsel temasla geçen hastalıklar | Yok | Var | |
| Çeşitli ilaçlar (steroid, anabolizan) | Yok | Var | |
| Kemoterapi öyküsü | Yok | Var | |
| Radyoterapi öyküsü | Yok | Var | |
| Sperm analizinde anormallik | Yok | Var | |
| Meni miktarında azlık ya da yokluk | Yok | Var | |
| Sakal ve kıllanmada azlık | Yok | Var | |
| Eşin gebe kalması için geçen süre | <6 ay | 6-12 ay | >12 ay |
| Vücut kitle indeksi (BMI) | 20-30 | <20 veya 31-35 | >35 |
| Sigara | 0 | 1-10/gün | >10/gün |
| Alkol | 0 | 1-6/hafta | >7/hafta |
| Kafeinli içecekler | <6/gün | >6/gün | |
| Fiziksel aktivite | Az/orta | Aşırı | |
| İş durumu (ısı, kimyasallara maruziyet) | Yok | Var | |
| İş stresi | Yok/az | Çok |
Birey olarak üreme potansiyelinizin değerlendirilmesi sonucunda herhangi bir faktörde orta ya da yüksek risk grubuna giriyorsanız, bir üroloji ya da üreme sağlığı uzmanından danışmanlık almanız önerilir.
Tablodaki faktörler ne anlama geliyor?
Geçirilmiş hastalıklar ve ameliyatlar
İnmemiş testis, testis torsiyonu (testisin kendi etrafında dönmesi), testis ve epididim enfeksiyonları ile kabakulak gibi hastalıklar sperm üretimini kalıcı olarak etkileyebilir. Kasık fıtığı ya da testis ameliyatları sırasında meni kanalları zarar görebilir. Kemoterapi ve radyoterapi sperm üretimini geçici ya da kalıcı olarak durdurabilir; bu nedenle kanser tedavisi öncesinde sperm dondurma seçeneği konuşulmalıdır.
İlaçlar ve hormonlar
Dışarıdan alınan testosteron ve kas geliştirmek için kullanılan anabolik steroidler, beynin sperm üretimini uyaran sinyallerini baskılayarak sperm sayısını belirgin şekilde azaltabilir. Sakal ve kıllanmada azlık, testosteron eksikliğinin bir işareti olabilir.
Yaşam tarzı ve çalışma koşulları
Sigara, aşırı alkol, obezite ve testislerin uzun süre yüksek ısıya maruz kalması (sauna, sıcak ortamda çalışma, uzun süre oturma) sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir. Tarım ilaçları, ağır metaller ve çözücüler gibi kimyasallarla çalışmak da risk oluşturur. Sperm hücrelerinin olgunlaşması yaklaşık üç ay sürdüğü için bu faktörlerin değiştirilmesinin etkisi birkaç ay sonra görülür.
Değerlendirmede hangi testler yapılır?
Erkek değerlendirmesinin ilk ve temel testi sperm analizidir. Sonuç anormalse analiz tekrarlanır ve gerekirse hormon testleri, skrotal ultrasonografi ve genetik testler istenir. Sperm analizinin nasıl yapıldığı sperm analizi nasıl yapılır, nasıl değerlendirilir? yazısında, ürolojik muayene ve ileri testler ise erkeklerde ürolojik değerlendirme yazısında anlatılmıştır.
Erkek infertilitesinin olası nedenleri hakkında daha fazla bilgi için erkeklerde infertilite nedenleri nelerdir? yazısına göz atabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Bir yıl düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen eşiniz gebe kalmadıysa (eşiniz 35 yaşın üzerindeyse altı ay sonra) değerlendirme yaptırmanız önerilir. İnmemiş testis, testis ameliyatı, kemoterapi ya da radyoterapi öyküsü, sertleşme veya boşalma sorunu gibi bilinen bir risk faktörünüz varsa beklemeden başvurabilirsiniz.
Değerlendirme için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
