Kadınlarda üreme durumunun değerlendirilmesi, bir kadının gebe kalma potansiyelini etkileyebilecek risk faktörlerinin belirlenmesini amaçlar. Üreme ve tıbbi öyküye göre kadının aşağıda yer alan ve çeşitli sorulardan oluşan bir risk değerlendirmesi yapılır. Muayene, ultrasonografide yumurtalıklardaki antral folikül sayısının ve rahim ile pelvis bölgesinde bir sorun olup olmadığının değerlendirilmesi ve AMH gibi bazı laboratuvar testleriyle risk durumu saptanır. Bunların büyük kısmı öykü alma, fizik muayene ve mevcut tetkiklerin değerlendirilmesiyle belirlenebilir.
Risk değerlendirme tablosu
Aşağıdaki tablo, kadının üreme potansiyelini etkileyen başlıca faktörleri düşük, orta ve yüksek risk olarak sınıflandırır. Tablo bir tanı aracı değil, kendi durumunuzu gözden geçirmeniz ve hekiminizle konuşmanız için bir rehberdir.
| Faktör | Düşük risk | Orta risk | Yüksek risk |
|---|---|---|---|
| Kadın yaşı (yıl) | <35 | 35-39 | 40 ve üstü |
| Siklus uzunluğu (gün) | 23-35 | >35 | <23 |
| Antral folikül sayısı (n) | 11-30 | 5-10 veya >30 | <5 |
| AMH (pmol/l) | 10-50 | 5-9 veya >50 | <5 |
| Gebe kalmak için geçen süre | <6 ay | 6-12 ay | >12 ay |
| Pelvik enflamatuvar hastalık (n) | 0 | 1-2 | 3 veya fazla |
| Dış gebelik öyküsü (n) | 0 | 1 | 2 veya üstü |
| Endometriozis öyküsü | Yok | Var | Çikolata kisti |
| Pelvik cerrahi öyküsü | Yok | Bağırsaklar | Over ve tüpler |
| Miyom (submukozal/intramural) | Yok | <3 cm | 3 cm ve üstü |
| Uterin anomali/hidrosalpenks | Yok | Var | |
| Önceki kemoterapi/radyoterapi öyküsü | Yok | Var | |
| Annenin menopoz yaşı | >50 | 45-50 | <45 |
| Annenin gebelikte sigara içme öyküsü | Yok | Var | |
| Vücut kitle indeksi (BMI) | 20-30 | <20 veya 31-35 | >35 |
| Bel/kalça oranı | 0,8 veya az | >0,8 | |
| Sigara | 0 | 1-10/gün | >10/gün |
| Alkol | 0 | 1-6/hafta | >7/hafta |
| Kafeinli içecekler | <6/gün | >6/gün | |
| Fiziksel aktivite | Az/orta | Aşırı | |
| İş stresi | Yok/az | Çok |
Birey olarak üreme potansiyelinizin değerlendirilmesi sonucunda herhangi bir faktörde orta ya da yüksek risk grubuna giriyorsanız, bir kadın hastalıkları ve doğum ya da üreme endokrinolojisi uzmanından danışmanlık almanız önerilir.
Tablodaki faktörler ne anlama geliyor?
Yaş ve yumurtalık rezervi
Kadın doğurganlığını etkileyen en önemli tek faktör yaştır. Kadınlar sınırlı sayıda yumurtayla doğar ve bu sayı yaşla birlikte azalır; 35 yaşından sonra yumurta sayısındaki ve kalitesindeki azalma hızlanır. Antral folikül sayısı ve AMH, yumurtalık rezervini, yani kalan yumurta stokunu tahmin etmeye yarayan testlerdir. Ancak bu testler yumurtaların kalitesini ve kendiliğinden gebe kalma şansını tek başına göstermez. Ayrıntılar için kadınlarda over rezervi nasıl değerlendirilir? yazısına bakabilirsiniz.
Adet düzeni
Adet döngüsünün 23-35 gün arasında ve düzenli olması genellikle yumurtlamanın düzenli olduğunu gösterir. Çok uzun ya da düzensiz döngüler yumurtlama sorununa (örneğin polikistik over sendromu), çok kısa döngüler ise azalmış yumurtalık rezervine işaret edebilir.
Tüpleri ve rahmi etkileyen durumlar
Geçirilmiş pelvik enfeksiyonlar, dış gebelik, endometriozis ve karın içi ameliyatlar tüplerde tıkanıklığa ya da yapışıklıklara yol açabilir. Rahim içine doğru büyüyen miyomlar, rahim anomalileri ve tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpenks) embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebilir.
Yaşam tarzı
Sigara, aşırı alkol ve kafein, çok düşük ya da çok yüksek vücut ağırlığı ve aşırı yoğun egzersiz doğurganlığı azaltabilir. Bu faktörlerin iyi tarafı, değiştirilebilir olmalarıdır. Annenin erken menopoza girmiş olması ise kadının kendisinde de yumurtalık rezervinin daha erken azalabileceğini düşündürür.
Değerlendirmede hangi testler yapılır?
Öykü ve muayeneye ek olarak vajinal ultrasonografi, adetin ilk günlerinde hormon testleri (FSH, östradiol), AMH, tiroit ve prolaktin testleri yapılabilir. Tüplerin açıklığı rahim filmi (HSG) ile değerlendirilir. Erkek eşin sperm analizi de değerlendirmenin ayrılmaz bir parçasıdır. Testlerin ayrıntıları için infertilite için yapılan hazırlık testleri yazısını okuyabilirsiniz.
Ne zaman hekime başvurmalı?
35 yaşın altındaysanız bir yıl, 35 yaş ve üzerindeyseniz altı ay düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik olmadıysa değerlendirme yaptırmanız önerilir. 40 yaş üzerindeyseniz, adetleriniz çok düzensizse, endometriozis, geçirilmiş pelvik enfeksiyon ya da kemoterapi öyküsü gibi bilinen bir risk faktörünüz varsa beklemeden başvurabilirsiniz. Bu konuda çocuk sahibi olmak için ne zaman doktora başvurmalıyım? yazısı yol gösterici olabilir.
Değerlendirme için iletişim sayfası üzerinden ön görüşme planlayabilirsiniz. Diğer yazılarımızı blog sayfasında bulabilirsiniz.
