Gebelik planlayan kadınlar veya gebe kalmak için tedavi görecek olanlar, hem gebelik şanslarını artırmak hem de daha sorunsuz bir gebelik dönemi geçirmek için ön bir değerlendirmeden geçirilirler. İnfertilite için yapılan hazırlık testleri, çiftin her ikisinde de gebeliği zorlaştıran bir neden olup olmadığını ortaya koymayı ve tedaviyi güvenli şekilde planlamayı amaçlar.
Değerlendirme nasıl başlar?
Doktor görüşmesi ile başlayan bu süreçte anne ve baba adayının öz ve soy geçmişlerine dair bilgi toplanır. Kadın ve gerekirse erkeğin muayenesi yapılır ve üreme sistemi ultrasonografik olarak incelenir. Yapılacak olan testler her zaman aynı olmayıp temel testler ve gerekli oldukça yapılan testler şeklinde değerlendirilebilir. İnceleme genellikle basitten zora ve ekonomik olandan başlayıp daha pahalı olana doğru yönlendirilmeli, basamaklandırılmalı ve gereksiz tüm tetkiklerden kaçınılmalıdır.
Görüşmede adet düzeni, önceki gebelikler ve düşükler, geçirilmiş ameliyatlar ve enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar, sigara ve alkol alışkanlığı, kilo değişiklikleri ve ailede görülen genetik ya da kronik hastalıklar sorulur. Bu bilgiler hangi testlerin gerekli olduğunu belirler.
Kadında yapılan testler
Kan testleri
Her kadından istenilen TSH, PRL (prolaktin), Anti-HIV, HBsAg, Anti-HCV, kan grubu, Rubella IgG ve tam kan sayımı testleri yanında yumurtalıkların rezervini değerlendirmek için de herhangi bir zamanda AMH ya da adetin 2. veya 3. günü FSH, LH, E2 hormonları istenebilir. Tüylenme yakınması olan kadınlarda DHEAS, serbest testosteron hormonlarına bakılabilir. Yumurtlamanın olup olmadığı beklenen adetten 7 gün önce progesteron hormonu ölçümüyle değerlendirilebilir.
Bu testlerin bir kısmı doğrudan gebe kalma şansıyla, bir kısmı ise gebeliğin sağlıklı geçmesiyle ilgilidir. Örneğin tiroid hormonlarındaki bozukluklar hem gebe kalmayı hem de gebeliğin seyrini etkileyebileceği için tedaviden önce düzeltilir. Kızamıkçık (rubella) bağışıklığı olmayan kadınlarda aşı yapılması ve aşıdan sonra en az bir ay gebelikten korunulması önerilir. Kansızlık saptanırsa tedavi edilir. Over rezervi testlerinin nasıl yorumlandığı kadınlarda over rezervi nasıl değerlendirilir yazısında anlatılmaktadır.
Rahim ve tüplerin değerlendirilmesi
Rahim filmi, yani histerosalpingografi (HSG), kadınların özellikle fallop kanallarının değerlendirildiği bir incelemedir. Ayrıca rahim şekli konusunda da bilgi sağlar. Özellikle erkek kısırlığı nedeniyle tüp bebek tedavisi uygulanacaksa genelde yapılması gerekmez. Bu durumda rahim, sono-histerografi ya da ofis histeroskopi ile değerlendirilebilir. Aşılama (IUI) gibi tüplerin açık olmasını gerektiren tedavilerden önce ise tüplerin değerlendirilmesi gereklidir.
Erkekte yapılan testler
Kısırlık sorunu yaşayan ailelerde ilk olarak erkek eş değerlendirilir. Bu amaçla ilk olarak 2-3 hafta ara ile en az iki kez semen analizi (spermiyogram) yapılır. Örnek genellikle 2-7 günlük cinsel perhizden sonra mastürbasyon yoluyla steril bir kaba alınır. Semen analizi yapılması bu konuda deneyimli insan kaynağı gerektirir. Bu analiz, sorunların neredeyse yarısını aydınlatan bir test olacaktır; bu nedenle testin yapılacağı yer özenle seçilmelidir. Analizin ayrıntıları için sperm analizi nasıl yapılır, nasıl değerlendirilir yazısına bakabilirsiniz.
Semen analizinde sorunlar saptanırsa bunlara yönelik araştırmalar derinleştirilir. Üroloji uzmanının yaptığı muayeneyi takiben skrotal ultrasonografi, transrektal ultrasonografi, genetik testler ve sperm üretiminde rol alan FSH, LH, testosteron, PRL hormonlarının tetkiki istenebilir. Anti-HIV, HBsAg, Anti-HCV ise tüp bebek uygulaması yapılacak herkesten istenen testlerdir.
Gerektiğinde yapılan ek testler
Temel testler dışında bazı incelemeler yalnızca belirli durumlarda istenir. Tekrarlayan gebelik kayıplarında kromozom analizi (karyotip), pıhtılaşma testleri ve rahim içinin ayrıntılı incelenmesi gündeme gelir. Ağır sperm bozukluğu ya da azospermide kromozom analizi ve Y kromozomu mikrodelesyon testi yapılır. Ailede kalıtsal bir hastalık öyküsü varsa ya da çiftler akrabaysa genetik danışmanlık önerilir. Talasemi gibi ülkemizde sık görülen kalıtsal kan hastalıkları açısından tarama da değerlendirmenin parçası olabilir.
Tedaviden önce yapılabilecekler
Testler kadar, tedavi öncesi dönemde alışkanlıkların düzenlenmesi de gebelik şansını ve gebeliğin sağlıklı geçmesini etkiler. Gebelik planlayan kadınların en az bir ay önceden folik asit kullanmaya başlaması önerilir. Sigaranın bırakılması, alkolün kesilmesi, fazla kilolu olanlarda kilo verilmesi ve düzenli kullanılan ilaçların hekimle gözden geçirilmesi bu dönemde yapılabilecek basit ama etkili adımlardır.
Sık sorulanlar
Testleri yaptırmak için adetin belirli bir gününü beklemek gerekir mi?
Testlerin çoğu adetin herhangi bir gününde yapılabilir. FSH, LH ve E2 adetin 2. veya 3. günü, progesteron ise beklenen adetten yaklaşık bir hafta önce ölçülür. HSG genellikle adet kanaması bittikten sonra, yumurtlamadan önce planlanır.
Daha önce yapılmış testler yeniden yapılır mı?
Yakın zamanda güvenilir bir laboratuvarda yapılmış testler genellikle tekrarlanmaz. Bulaşıcı hastalık testleri ise tedavi öncesinde güncel olmalıdır.
Hangi testlere ihtiyacınız olduğunu birlikte planlamak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi'nin diğer blog yazıları için blog sayfasına göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




