İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 3 dk okuma

Kadınlarda Aşırı Kilo ve Obezitenin Üreme Üzerine Etkileri

Yayın: Güncelleme:

Kadınlarda Aşırı Kilo ve Obezitenin Üreme Üzerine Etkileri

Kadınlarda aşırı kilo ve obezitenin üreme üzerine etkileri, yumurtlamadan gebeliğin seyrine kadar pek çok aşamada görülür. Vücut kitle indeksinizin (VKİ; kilogram cinsinden vücut ağırlığınızın metre cinsinden boyunuzun karesine bölünmesi) ideal olarak 18,5-24,9 kg/m² arasında olması beklenir. Kilonun normalin üstünde olması (VKİ 25 kg/m² ve üzeri), obezite (VKİ 30 kg/m² ve üzeri) ya da tersine ideal kilonun altında olunması durumlarında kendiliğinden ya da tedavi ile gebelik şansında azalma görülür. Ayrıca adet düzensizliği, düşük riskinde artış, gebelik ve doğum sırasında anne ve bebekte risk artışı söz konusudur (annede gebeliğe bağlı şeker hastalığı ve tansiyon yüksekliği, doğum sonrası kanama riski ve sezaryen oranlarında, bebekte ise erken doğum, iri bebek ve gelişme geriliği risklerinde artış).

Ayrıca aşırı kilo, üreme sağlığının bozulmasının yanı sıra kadında yaşamın ilerleyen yıllarında şeker hastalığı (diyabet), kalp hastalıkları ve birçok sistemik hastalığın hazırlayıcısıdır. Sadece annede değil, doğan bebeğin ilerleyen yıllarında, yani yetişkinlikte de obezite, metabolik sendrom, astım, sinir sisteminde gelişim sorunları, depresyon ve dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu gibi sorunlarda artış bildirilmektedir. Bu nedenle gebe kalmayı planlamadan veya tedaviye başlamadan önce bu konuda danışmanlık alınması ve ideal kiloya ulaşmak için çaba harcanması yararlı olacaktır.

Fazla kilo doğurganlığı nasıl etkiler?

Yağ dokusu yalnızca enerji deposu değildir; hormon üreten ve vücudun hormon dengesini etkileyen aktif bir dokudur. Fazla yağ dokusu birkaç yolla üremeyi etkiler:

  • İnsülin direnci: Kilo arttıkça hücrelerin insüline yanıtı azalır, vücut daha fazla insülin üretir. Yüksek insülin, yumurtalıklarda erkeklik hormonu (androjen) yapımını artırarak yumurtlamayı bozabilir.
  • Hormon dengesinin bozulması: Yağ dokusunda östrojen yapımı artar, beyindeki yumurtlamayı düzenleyen sinyaller etkilenir. Sonuçta yumurtlama seyrekleşebilir ya da tamamen durabilir (anovülasyon).
  • Polikistik over sendromu (PKOS): Fazla kilo PKOS bulgularını belirginleştirir. PKOS'lu kadınlarda kilo kaybı çoğu zaman adet düzenini ve yumurtlamayı olumlu etkiler.
  • Yumurta kalitesi ve rahim iç zarı: Obezitede yumurtanın gelişim ortamının ve rahim iç zarının embriyoyu kabul etme yeteneğinin de olumsuz etkilenebileceğini düşündüren çalışmalar vardır.

Düzenli yumurtlamayan kadınlarda karşılaşılan durumlar anovülasyon sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Kilo ve tüp bebek tedavisi

Obezite, tüp bebek dahil tüm doğurganlık tedavilerinin seyrini etkileyebilir. Fazla kilolu kadınlarda yumurtalıkları uyarmak için daha yüksek ilaç dozlarına gerek duyulabilir, toplanan yumurta sayısı daha az olabilir ve yumurta toplama işlemi teknik olarak daha güç olabilir. Çalışmalarda obez kadınlarda tüp bebek sonrası canlı doğum oranının normal kilolu kadınlara göre daha düşük, düşük oranının ise daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Ayrıca anestezi ve gebelik komplikasyonları açısından riskler artar.

Bu nedenle tedavi öncesinde kilo vermek, gebelik şansını artırmanın ve gebelik risklerini azaltmanın en etkili yollarından biridir. Ancak özellikle ileri yaştaki kadınlarda kilo vermek için uzun süre beklemek yumurta rezervinin azalmasına yol açabileceğinden, kilo verme hedefi ile tedavinin zamanlaması arasındaki denge hekimle birlikte kurulmalıdır.

Ne kadar kilo vermek yeterli?

İdeal kiloya ulaşmak her zaman gerekmez. Fazla kilolu kadınlarda mevcut vücut ağırlığının yaklaşık %5-10'u kadar kilo kaybının bile adet düzenini ve yumurtlamayı düzeltebildiği, kendiliğinden gebelik şansını artırabildiği bilinmektedir. Önerilen yaklaşım şunları içerir:

  • Dengeli, sebze, meyve, tam tahıl ve protein ağırlıklı, işlenmiş gıda ve şekeri azaltılmış bir beslenme düzeni,
  • Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite (tempolu yürüyüş, yüzme gibi),
  • Çok düşük kalorili, şok diyetlerden kaçınılması; bu diyetler hem sağlıksızdır hem de adet düzenini bozabilir,
  • Gerekirse bir diyetisyen ve endokrinoloji uzmanından destek alınması.

Obezite cerrahisi (bariatrik cerrahi) geçiren kadınlarda, hızlı kilo kaybı döneminde besin eksiklikleri yaşanabileceği için gebeliğin bir süre ertelenmesi önerilir. Bu süre genellikle ameliyattan sonra 12-18 ay olarak belirtilir ve ameliyatı yapan ekiple birlikte planlanmalıdır.

Çiftler için sağlıklı yaşam önerileri sağlıklı yaşam tarzı ve diyet önerileri yazısında bir arada yer almaktadır.

Zayıflık da doğurganlığı etkiler

Kilo sorunu yalnızca fazlalık yönünde değildir. VKİ'si 18,5 kg/m²'nin altında olan, aşırı diyet ya da yoğun egzersiz yapan kadınlarda beyindeki hormon sinyalleri baskılanarak adetler seyrekleşebilir ya da kesilebilir. Bu durumda da yumurtlama bozulur ve gebe kalmak güçleşir. Sağlıklı bir kiloya ulaşılması çoğu zaman adet düzeninin geri gelmesini sağlar.

Erkeklerde kilo

Kilo yalnız kadını değil erkeği de etkiler. Obez erkeklerde testosteron düzeyi düşebilir, sperm sayısı ve kalitesi azalabilir. Konu erkeklerde aşırı kilo ve obezitenin üreme üzerine etkileri yazısında ayrıca anlatılmaktadır. Çiftin birlikte yaşam tarzı değişikliği yapması hem motivasyonu artırır hem de her iki eşin üreme sağlığını destekler.

Kilo ve doğurganlık ilişkisini kendi durumunuz üzerinden konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.