İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 5 dk okuma

Kendiliğinden ve Tedavi ile Gebe Kalma Şansınızı Artıran Sağlıklı Yaşam Tarzı ve Diyet Önerileri

Yayın: Güncelleme:

Kendiliğinden ve Tedavi ile Gebe Kalma Şansınızı Artıran Sağlıklı Yaşam Tarzı ve Diyet Önerileri

Sağlıklı yaşam tarzı ve diyet, hem kendiliğinden hem de tedavi ile gebe kalma şansınızı etkileyen ve sizin değiştirebileceğiniz etkenlerdir. Sigara içilmesi genel sağlık sorunlarına yol açmanın yanı sıra hem erkeklerde hem de kadınlarda üreme hücrelerini olumsuz etkileyerek gebe kalma şansınızı azaltır. Bu nedenle tedavi öncesi dönemde sigarayı bırakmanız önerilir; bırakamıyorsanız en azından azaltmanız gerekir.

Sigara

Sigara kadınlarda yumurta kalitesini bozar, yumurtalık rezervinin daha hızlı azalmasına ve menopozun daha erken yaşta gelmesine neden olabilir; düşük ve dış gebelik riskini de artırır. Erkeklerde ise sperm sayısını, hareketliliğini ve spermin DNA bütünlüğünü olumsuz etkiler. Sigaranın zararları yalnızca içen kişiyle sınırlı değildir; pasif içicilik de gebelik şansını ve bebek sağlığını etkileyebilir. Bu nedenle çiftlerin birlikte bırakması en doğru yaklaşımdır.

Alkol

Alkol kullanımı, kendiliğinden ya da tedavi ile elde edilen gebeliklerin şansını azaltır. Gebelikte güvenli kabul edilebilecek bir alkol miktarı bilinmemektedir ve alınan miktardan bağımsız olarak bebekte "fetal alkol sendromu" olarak bilinen anomaliler ortaya çıkabilir. Gebeliğin ilk haftaları çoğu zaman fark edilmeden geçtiği için, gebe kalmaya çalıştığınız dönemde ve tedavi süresince alkolü tamamen bırakmanız önerilir. Erkeklerde de düzenli ve fazla alkol tüketimi sperm kalitesini bozar; bu nedenle tedavi sürecinde erkeklerin de alkolden uzak durması önerilir.

Kafein

Kafein alımının erkeklerde etkisi çok belirgin olmamakla birlikte, kadınlarda azaltılmasının ve günde yaklaşık 2 fincan kahve ile sınırlanmasının (günde 200 mg'ın altında) yararlı olduğu düşünülmektedir. Kola, enerji içecekleri ve koyu demlenmiş çayın da kafein içerdiği unutulmamalıdır. Bitkisel çaylarda ise içeriği bilinmeyen ürünlerden ve aşırı tüketimden kaçınmak gerekir.

Kilo ve Vücut Kitle İndeksi

Vücut kitle indeksinizin (kilogram olarak vücut ağırlığınızın, metre olarak boyunuzun karesine bölünmesiyle hesaplanır) ideal olarak 18,5-25 kg/m² arasında olması beklenir. Kilonun normalin üstünde olması (25 kg/m² üzeri), aşırı kilolu olunması (obezite, 30 kg/m² üzeri) ya da tersine ideal kilonun altında olunması durumlarında hem erkeklerde hem kadınlarda kendiliğinden ya da tedavi ile gebelik şansında azalma görülür. Ayrıca aşırı kilo ya da aşırı zayıflık, üreme sağlığının bozulmasının yanı sıra şeker hastalığı (diyabet), kalp hastalıkları ve birçok sistemik hastalığa zemin hazırlar. Bu nedenle gebe kalmayı planlamadan veya tedavinize başlamadan önce bu konuda danışmanlık almanızda yarar vardır.

Kilo vermesi gereken kişilerde hızlı ve sert diyetler yerine yavaş ve sürdürülebilir bir kilo kaybı hedeflenmelidir. Fazla kilolu kadınlarda vücut ağırlığının yüzde 5-10 kadarının kaybedilmesinin bile yumurtlamayı düzenlemeye yardımcı olabildiği bilinmektedir. Konunun ayrıntıları için kadınlarda aşırı kilo ve obezitenin üreme üzerine etkileri yazımıza bakabilirsiniz.

Egzersiz

Hareketsiz yaşam biçiminin sağlık üzerinde olumsuz etkileri vardır. Hareketsizlik kilo artışı, diyabet, kalp hastalığı ve depresyon gibi riskleri artırmanın yanı sıra üreme sağlığının da bu olumsuzluklardan etkilenmesine neden olarak hem kendiliğinden hem de tedaviyle gebe kalma şansınızın azalmasına yol açabilir. Tedavi sürecinde erkeklerde egzersizle ilgili bir kısıtlama yoktur; kadınlarda ise aşırıya kaçmayan, günlük 30 dakika ya da haftada 5 saati aşmayacak şekilde egzersiz yapılması yeterlidir. Yürüyüş, yüzme, yoga ve pilates gibi orta yoğunluktaki egzersizler uygun seçeneklerdir. Çok yoğun ve vücudu zorlayan egzersizler ise kadınlarda yumurtlama düzenini bozabilir.

Beslenme

Düzenli beslenme ile üreme arasında yakın bir ilişki olduğu bilinmektedir. Bu nedenle gebe kalmayı planladığınız dönemde ya da tedavi sürecinizde folik asit, B12 ve D vitamininden zengin, sebze ve meyve ağırlıklı, hamur işinin ve kırmızı etin azaltıldığı, deniz ürünlerinden ve baklagillerden zengin, tam tahıllı gıdalar, süt ve süt ürünlerinin ve soyanın ölçülü olarak tüketildiği, trans yağlardan uzak ve zeytinyağının daha çok kullanıldığı bir diyet tercih edilmelidir. Bu özellikleriyle Akdeniz tipi beslenme, üreme sağlığı açısından da önerilen bir modeldir.

  • Tam tahıllar: Beyaz ekmek ve pirinç yerine bulgur, yulaf ve tam buğday ürünleri kan şekerinin dengelenmesine yardımcı olur.
  • Sebze ve meyve: Koyu yeşil yapraklı sebzeler ve turunçgiller folat ve C vitamini açısından zengindir.
  • Sağlıklı yağlar: Zeytinyağı, ceviz ve badem gibi kuruyemişler ile keten ve chia tohumu tercih edilebilir.
  • Protein kaynakları: Kırmızı et yerine haftada birkaç kez balık, baklagiller ve tavuk tüketilebilir. Cıva içeriği yüksek büyük balıklardan kaçınmak gerekir.
  • İşlenmiş gıdalar: Rafine şeker, trans yağ ve katkı maddesi içeren hazır gıdaların azaltılması önerilir.

Erkeklere yönelik beslenme önerileri için erkek infertilitesinde beslenme ve diyet sayfamıza göz atabilirsiniz.

Vitamin ve Besin Takviyeleri

Gerek normal gebelik denemeleri gerekse tedavi sürecinde dışarıdan folik asit, B12, D vitamini, omega-3, antioksidanlar ve koenzim Q10 gibi çeşitli takviyelerin alınmasının gebelik oranlarına etkisini araştıran, olumlu ya da olumsuz sonuçlar bildiren birçok çalışma mevcuttur. Ancak bunların çoğu takviye edici gıda statüsünde üretilmekte ve satılmaktadır ve gebelik şansını artırdıklarına dair güçlü bir kanıt yoktur. Takviyeler dengeli beslenmenin yerini tutmaz ve yüksek dozda vitaminler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Folik asit ise bu genellemenin dışındadır: Gebelik planlayan tüm kadınlar, bebeğin omurgasında açıklık anlamına gelen "nöral tüp defektlerini" önlemek için folik asidi günde en az 400 mikrogram dozda, ideal olarak gebelikten en az bir ay önce başlayarak kullanmalıdır. Tedavi sürecinizde yalnızca folik asit alabileceğiniz gibi folik asit içeren bir multivitamin de kullanabilirsiniz. D vitamini düzeyinin ölçülmesi ve eksiklik varsa hekimin önerdiği dozda tamamlanması da önerilir. Ayrıntılar için tüp bebek tedavisinde antioksidanlar ve vitaminler yazımıza bakabilirsiniz.

Erkekler İçin Ek Öneriler

Gebelik iki kişinin birlikte çıktığı bir yoldur ve yaşam tarzı önerileri erkekler için de geçerlidir. Sigara ve alkolün bırakılması ve ideal kilonun korunmasının yanı sıra testislerin aşırı sıcaktan korunması önemlidir: Sık sauna ve çok sıcak banyodan, dar iç çamaşırından ve dizüstü bilgisayarın uzun süre kucakta kullanılmasından kaçınılmalıdır. Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için bu değişikliklerin etkisi de genellikle bu süre sonunda görülür. Hekim önerisi dışında testosteron ya da anabolik steroid kullanımı sperm üretimini durdurabileceği için kesinlikle kaçınılmalıdır.

Stres ve Çevresel Etkenler

Kısırlık ve tedavi süreci çiftler için stresli olabilir. Stresin gebelik şansına doğrudan etkisi tartışmalı olsa da, uzun süren stres yaşam kalitesini düşürür ve tedaviye devam etmeyi zorlaştırabilir. Düzenli uyku, egzersiz, nefes çalışmaları ve gerektiğinde psikolojik destek bu dönemde yardımcı olabilir. Bazı tarım ilaçları, ağır metaller ve hormon sistemini etkileyebilen kimyasallara maruziyetin azaltılması, plastik yerine cam ya da çelik kapların tercih edilmesi de önerilebilecek basit önlemlerdir. Stresle baş etme yolları için infertilite tedavisinde stresle baş etme stratejileri yazımızı okuyabilirsiniz.

Diğer yazılarımız için blog sayfamızı inceleyebilir, gebelik öncesi değerlendirme için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.