İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 3 dk okuma

Erkek İnfertilitesinde Beslenme ve Diyet

Yayın: Güncelleme:

Erkek İnfertilitesinde Beslenme ve Diyet

Erkek infertilitesinde beslenme ve diyet, son yıllarda üzerinde çok çalışılan bir konudur. Erkek infertilitesi ile diyet arasında zayıf ve kesin olarak kanıtlanmamış bir ilişki mevcuttur. İnfertilite yakınması olan erkeklerde, yağ ve kırmızı et ağırlıklı beslenme yerine sebze ve meyve ağırlıklı bir diyet önerilmektedir.

Beslenme sperm sağlığını nasıl etkiler?

Sperm üretimi (spermatogenez) testislerde kesintisiz süren ve bir sperm hücresinin olgunlaşması yaklaşık 2,5-3 ay alan bir süreçtir. Bu süreçte hücreler, vücuttaki enerji dengesinden, hormon düzeylerinden ve oksidatif stresten etkilenir. Oksidatif stres, hücrelerde zararlı serbest radikallerin (reaktif oksijen türleri) arttığı ve vücudun bunları dengeleyemediği durumdur; sperm zarına ve sperm DNA'sına zarar verebilir.

Beslenme, kilo, kan şekeri ve hormon dengesi üzerinden sperm üretimini dolaylı olarak etkiler. Gözlemsel çalışmalarda sağlıklı beslenme alışkanlıkları olan erkeklerde sperm sayısı, hareketi ve şekli gibi değerlerin daha iyi olduğu bildirilmiştir. Ancak bu çalışmaların çoğu ilişki gösterir, neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz. Yine de sağlıklı beslenmenin genel sağlık üzerindeki yararları açık olduğu için önerilmesinde bir sakınca yoktur.

Önerilen beslenme düzeni

Erkek doğurganlığı için tek bir "mucize besin" yoktur. Önemli olan genel beslenme düzenidir. Akdeniz tipi beslenmeye benzeyen, aşağıdaki özellikleri taşıyan bir diyet önerilir:

  • Her gün bol ve çeşitli sebze ve meyve,
  • Tam tahıllar ve kuru baklagiller,
  • Haftada birkaç kez balık (omega-3 yağ asitleri kaynağı),
  • Ceviz, fındık, badem gibi kuruyemişler (tuzsuz),
  • Zeytinyağı gibi doymamış yağlar,
  • Kırmızı etin ölçülü, işlenmiş etlerin (sucuk, salam gibi) sınırlı tüketimi,
  • Şekerli içecekler, hazır gıdalar ve trans yağ içeren ürünlerin azaltılması.

Sperm üretim süresi düşünüldüğünde, beslenme ve yaşam tarzı değişikliklerinin sperm değerlerine olası etkisinin ancak birkaç ay sonra görülebileceği akılda tutulmalıdır.

Kilo kontrolü

Aşırı kilo ve obezite, erkeklerde testosteron düzeyini düşürebilir, yağ dokusunda östrojen yapımını artırabilir ve testis sıcaklığını yükseltebilir. Obez erkeklerde sperm sayısı ve hareketinde azalma, sperm DNA hasarında artış bildirilmiştir. Bu nedenle fazla kilolu erkeklerde dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktiviteyle kilo vermek, beslenme önerilerinin en önemli parçasıdır. Konu erkeklerde aşırı kilo ve obezitenin üreme üzerine etkileri yazısında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Vitamin ve antioksidan destekleri

C ve E vitamini, çinko, selenyum, folik asit, koenzim Q10 ve L-karnitin gibi antioksidan içeren destekler, oksidatif stresi azaltarak sperm kalitesini iyileştirebilecekleri düşüncesiyle sık kullanılır. Ancak bu konudaki çalışmaların sonuçları tutarsızdır. Sperm değerleri düşük erkeklerde yapılan geniş kapsamlı ve iyi tasarlanmış bir randomize çalışmada, antioksidan desteğinin sperm parametrelerini ve canlı doğum oranını iyileştirmediği görülmüştür. Bu nedenle antioksidan ve vitamin desteklerinin rutin olarak önerilmesi için yeterli kanıt yoktur. Gereksiz ve yüksek dozda kullanım da yararsız, hatta zararlı olabilir. Ayrıntılar için tüp bebek tedavisinde antioksidanlar ve vitaminler sayfasına bakabilirsiniz.

Kan tetkiklerinde belirgin bir vitamin ya da mineral eksikliği saptanmışsa, bu eksikliğin hekim önerisiyle giderilmesi ise farklı bir durumdur ve uygundur.

Beslenme dışındaki yaşam tarzı etkenleri

Beslenmeyle birlikte ele alınması gereken başka etkenler de vardır:

  • Sigara: Sperm sayısı, hareketi ve DNA bütünlüğü üzerinde olumsuz etkileri gösterilmiştir. Bırakılması önerilir.
  • Alkol: Sık ve fazla miktarda alkol tüketimi testosteron düzeyini ve sperm üretimini olumsuz etkileyebilir.
  • Anabolik steroid ve testosteron kullanımı: Vücut geliştirme amacıyla kullanılan bu ilaçlar sperm üretimini baskılayabilir, hatta tamamen durdurabilir. Çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerin bu ilaçları kullanmaması gerekir.
  • Isı: Testislerin uzun süre sıcağa maruz kalması (sık sauna ya da çok sıcak banyo, dizüstü bilgisayarı uzun süre kucakta tutmak gibi) sperm üretimini geçici olarak etkileyebilir.
  • Fiziksel aktivite ve uyku: Düzenli, orta yoğunlukta egzersiz ve yeterli uyku genel sağlığı ve hormon dengesini destekler.

Çiftler için ortak yaşam tarzı önerileri sağlıklı yaşam tarzı ve diyet önerileri yazısında bir arada yer almaktadır.

Beslenme değişikliği tek başına yeterli mi?

Sağlıklı beslenme, sperm kalitesini destekleyebilecek ve genel sağlığı iyileştirecek bir adımdır; ancak altta yatan tıbbi bir nedeni (varikosel, hormon bozuklukları, tıkanıklıklar ya da genetik nedenler gibi) ortadan kaldırmaz. Bir yıl düzenli ilişkiye karşın gebelik oluşmadıysa ya da kadın 35 yaşın üzerindeyse ve altı ay içinde gebelik olmadıysa, erkeğin de sperm analizi ve gerekirse ürolojik muayene ile değerlendirilmesi gerekir.

Sperm analizi sonuçlarınızı ve olası tedavi seçeneklerini konuşmak için iletişim sayfasından görüşme talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.