İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 3 dk okuma

Sperm Seçim Yöntemleri-Magnetic Activated Cell Sorter (MACS)

Yayın: Güncelleme:

Sperm Seçim Yöntemleri-Magnetic Activated Cell Sorter (MACS)

Sperm seçim yöntemlerinden biri olan MACS (Magnetic Activated Cell Sorter, manyetik aktive hücre ayırma), "sperm mıknatısı" olarak da tanıtılır. Bu yöntemde apoptotik, yani hücre içi ölüme programlanmış ve dölleme yeteneği azalmış olan spermlerin manyetik bir alana konularak ayıklanması ve bu spermlerin ICSI için kullanılmaması hedeflenir. Bu şekilde embriyo kalitesi ve gebelik oranlarının arttığı bildirilse de MACS, diğer ileri sperm seçim yöntemleri gibi etkinliği henüz kanıtlanmamış, araştırma aşamasındaki bir uygulamadır.

Apoptoz nedir, sperm için neden önemlidir?

Apoptoz, vücuttaki hücrelerin hasar gördüklerinde ya da işlevlerini tamamladıklarında kendi kendilerini kontrollü biçimde yok etmelerini sağlayan doğal bir süreçtir (programlı hücre ölümü). Sperm üretimi sırasında da hasarlı hücrelerin bu yolla ayıklanması beklenir. Ancak bu ayıklama her zaman tam olmaz ve meni örneğinde apoptoz sürecine girmiş spermler bulunabilir.

Apoptoz sürecindeki spermlerde DNA hasarı (DNA fragmantasyonu) daha sık görülür ve yumurtayı dölleme yetenekleri azalabilir. Mikroenjeksiyon (ICSI) işleminde embriyolog spermi mikroskop altında görünümüne ve hareketine göre seçer. Fakat normal görünen ve hareket eden bir spermin DNA'sının hasarlı olup olmadığını mikroskopla anlamak mümkün değildir. MACS, bu görünmeyen farkı ayırt etmeye yönelik geliştirilmiş bir yöntemdir.

MACS nasıl uygulanır?

Apoptoz sürecine giren spermlerin zarında erken dönemde bir değişiklik olur: normalde zarın iç yüzünde bulunan fosfatidilserin adlı molekül dış yüzeye çıkar. Annexin V adı verilen bir protein bu moleküle güçlü biçimde bağlanır. MACS yönteminde işlem şu şekilde ilerler:

  1. Meni örneği önce standart yöntemlerle (yoğunluk gradyanı gibi) yıkanır ve hazırlanır.
  2. Örnek, annexin V ile kaplanmış çok küçük manyetik parçacıklarla karıştırılır. Bu parçacıklar apoptotik spermlerin yüzeyine yapışır.
  3. Karışım, manyetik alan içine yerleştirilmiş özel bir kolondan geçirilir. Manyetik parçacık taşıyan apoptotik spermler kolonda tutulur.
  4. Kolondan geçip toplanan, apoptoz belirtisi taşımayan spermler ICSI için kullanılır.

İşlem yumurta toplama günü laboratuvarda yapılır ve hastaya ek bir girişim gerektirmez. Ancak laboratuvar süresini uzatır ve sperm sayısı çok düşük olan örneklerde ek kayba yol açabilir.

Kimlere önerilmektedir?

MACS'ın özellikle şu durumlarda yarar sağlayabileceği öne sürülmüştür:

  • Sperm DNA fragmantasyonu yüksek bulunan erkekler,
  • Açıklanamayan infertilitesi olan çiftler,
  • Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ya da tekrarlayan gebelik kaybı yaşayan çiftler,
  • Embriyo gelişiminin önceki denemelerde beklenenden zayıf olduğu durumlar.

Bu öneriler daha çok teorik gerekçelere ve küçük çaplı çalışmalara dayanır. Sperm DNA hasarının nasıl ölçüldüğü ve ne anlama geldiği sperm DNA fragmantasyonu ölçümü yazısında anlatılmaktadır.

Bilimsel kanıtlar ne gösteriyor?

Bazı çalışmalarda MACS ile seçilen spermlerle embriyo kalitesinin ve gebelik oranlarının arttığı bildirilmiştir. Ancak bu çalışmaların çoğu küçük ölçeklidir, hasta grupları birbirinden farklıdır ve sonuçlar tutarlı değildir. İleri sperm seçim yöntemlerini değerlendiren sistematik derlemelerde, MACS'ın canlı doğum oranını artırdığına dair kanıtların düşük kaliteli ve yetersiz olduğu sonucuna varılmıştır.

Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), tüp bebek tedavisinde kullanılan ek yöntemlerle ilgili iyi uygulama önerilerinde MACS'ın rutin kullanımını önermemektedir. Bu nedenle MACS, tedaviye eklenmeden önce olası yararları, belirsizlikleri ve laboratuvar sürecine etkisi çiftle açıkça konuşulması gereken bir seçenek olarak görülmelidir.

Diğer sperm seçim yöntemleriyle ilişkisi

ICSI öncesinde en sağlıklı spermi seçmek için MACS dışında da yöntemler geliştirilmiştir. Hyaluronik asit bağlanmasına dayanan PICSI (fizyolojik ICSI), spermin çok yüksek büyütmede incelendiği IMSI ve mikrokanallarla çalışan mikroçip yöntemleri bunlardan bazılarıdır. Bu yöntemlerin hiçbirinin standart sperm hazırlama ve seçimine kesin üstünlüğü gösterilmemiştir. Tüm yöntemlerin karşılaştırmalı anlatımı için tüp bebek uygulamalarında sperm seçim yöntemleri sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

MACS gebelik şansını kesin olarak artırır mı?

Hayır. Bugünkü bilgilerle MACS'ın canlı doğum oranını artırdığı kesin olarak gösterilmemiştir. Bazı özel hasta gruplarında yararlı olup olmayacağı araştırılmaya devam etmektedir.

MACS spermlere zarar verir mi?

Yöntem, ayrılan spermlere belirgin bir zarar vermek üzere tasarlanmamıştır. Ancak ek bir laboratuvar aşaması olduğu için özellikle sayısı çok az olan örneklerde sperm kaybı yaşanabilir.

Sperm seçim yöntemleriyle ilgili sorularınızı hekiminizle konuşmak için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.