İnfertilite ve Tüp Bebek Tedavisi· 4 dk okuma

Tüp Bebeğin Tarihçesi

Yayın: Güncelleme:

Tüp Bebeğin Tarihçesi

Tüp bebeğin tarihçesi, 1950’li yıllarda hayvanlar üzerinde başlayan laboratuvar çalışmalarından 1978’de ilk tüp bebeğin doğumuna ve sonrasında üreme tıbbına giren pek çok yeniliğe uzanır. Aşağıda önce dünyadaki, ardından Türkiye’deki gelişmeler anlatılmıştır.

A - Dünyada tüp bebek uygulamalarının tarihçesi

Modern tüp bebek tedavisinin kurucusu olan İngiliz bilim adamı Bob Edwards 1958 yılında farelerde gelişimsel genetik konusunda doktorasını yaptı ve arkadaşlarıyla birlikte Glasgow’da tavşan embriyolarında dünyanın ilk embriyonik kök hücrelerini üretti. 1965 öncesi dönemde İngiltere’de klinisyenlerle insan yumurtası sağlanması konusundaki çabalarında başarısız kalınca 1965 yılında Amerika’ya giderek Johns Hopkins Hastanesi’nde Howard ve Georgeanna Jones’un yanında 6 haftalık çalışma süresinde biyopsi ile elde edilen yumurtalık dokusu üzerinde çalıştı. Buradaki çalışmalarında biyopsi ile elde edilen insan oositlerinin in vitro ortamda (vücut dışında) olgunluklarını tamamlamaları için 37 saat gerektiğini belirledi.

1968 yılında Edwards Londra’daki bir toplantıda laparoskopi konusunda deneyimli bir jinekolog olan Patrick Steptoe ile tanıştı ve birlikte çalışma kararı aldılar. Edwards çalıştığı Cambridge’den laparoskopik olarak elde edilen oositlere ulaşmak için Steptoe’nun çalıştığı Oldham’a kadar olan 180 millik mesafeyi düzenli olarak gidip gelerek çalışmalarını sürdürdü. Daha sonra 1971’de ilk embriyo transferini gerçekleştirdiler. 1975 yılında Edwards ve Steptoe ilk IVF gebeliğini elde ettiler ancak bu dış gebelik sonlandı. Birçok meslektaşlarının kendilerini eleştirmelerine ve 32 başarısız embriyo transferine karşın yılmadan sürdürdükleri çalışmalar, 25 Temmuz 1978’de doğal siklus sonrasında ilk sağlıklı bebeğin, Louise Brown’un doğumu ile sonuçlandı. Bu sonuç ilk kez 1978 yılında Lancet’te yayınlandı ve 1979 yılında Londra’da Royal College of Obstetricians and Gynaecologists toplantısında sunuldu.

Robert Edwards, tüp bebek yönteminin geliştirilmesindeki katkıları nedeniyle 2010 yılında Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’ne layık görüldü. Patrick Steptoe ödülden önce, 1988’de hayatını kaybettiği için ödülü paylaşamadı.

Tüp bebek tedavisinde dönüm noktaları

Bu gelişmeleri daha sonra tüp bebek tedavisinde bugün kullandığımız birçok yenilik izledi:

  • 1983: Dondurulup çözülmüş embriyo ile ilk gebelik (Trounson ve Mohr); bu yöntemle ilk doğum 1984’te gerçekleşti.
  • 1984: Gamet Intrafallopian Transfer (GIFT) sonrası ilk doğum (Asch)
  • 1986: ZIFT sonrası ilk doğum (Devroey)
  • 1986: Oosit dondurma sonrası ilk gebelik (Chen)
  • 1988: Subzonal inseminasyon (SUZI) sonrası ilk gebelik (Ng)
  • 1990: Preimplantasyon genetik tanı (PGD) sonrası ilk gebelik (Handyside)
  • 1992: İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) ile ilk gebelikler (Palermo)
  • 1993-1994: Testisten (TESE; Schoysman) ve epididimden (MESA; Silber) elde edilen spermlerle gebeliklerin elde edilmesi
  • 1997: Blastokist transferi (Gardner)
  • 2001: Tek embriyo transferi (Vilska)
  • 2004: Dondurulmuş yumurtalık dokusunun nakli sonrasında ilk canlı doğum (Donnez); aynı yıl dondurulmuş yumurtalık dokusundan embriyo elde edildiği de bildirildi (Oktay).

IVF başlıca tüplerdeki hasara bağlı kısırlığın (tubal faktör) tedavisinde kullanılırken ICSI bunu izleyerek çok etkili bir teknik olarak dikkati çekti ve özellikle erkek infertilitesi ve açıklanamayan infertilite olgularında klasik IVF uygulamalarında görülen fertilizasyon başarısızlığı için bir çözüm oldu. ICSI aynı zamanda motilite, morfoloji ve konsantrasyon olmak üzere üç temel sperm parametresinden büyük ölçüde bağımsız olarak döllenme sağlayabiliyordu. Yöntemin ayrıntıları için mikroenjeksiyon (ICSI) yazısına bakabilirsiniz.

2000’li yıllarda yaygınlaşan vitrifikasyon (camlaştırma) yöntemi, yumurta ve embriyoların dondurulup çözülmesinde önemli bir ilerleme sağladı. Bu yöntem hakkında vitrifikasyon (camlaştırma) yöntemi yazısında bilgi bulabilirsiniz. Embriyoların kültür ortamından çıkarılmadan görüntülendiği zaman atlamalı (time-lapse) sistemler ve embriyolarda kromozom incelemesi yapılan genetik testler de bu dönemde klinik kullanıma girdi.

B - Türkiye’de üremeye yardımcı tedavi uygulamalarının tarihçesi

Dünyada üreme tıbbı alanındaki çalışmalar biraz gecikmeli de olsa ülkemizde de başladı ve 1980’lerin sonunda Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde Türkiye’de tüp bebek yöntemiyle doğan ilk bebek dünyaya geldi. Ege Üniversitesi Tüp Bebek Merkezini, Sağlık Bakanlığına bağlı Dr. Zekai Tahir Burak Kadın Hastanesi Tüp Bebek Merkezinin açılması izledi. 1990’lı yıllarda özel tüp bebek merkezleri de açılmaya başladı ve ICSI, TESE ve MESA gibi yöntemler kısa süre içinde ülkemizde de uygulanır hale geldi.

Türkiye’de yasal düzenlemeler

İlk tüp bebek merkezlerinin kurulması ile birlikte bu alanda diğer bazı ülkelerde yapıldığı gibi bazı yasal düzenlemeler ve kısıtlamalar getirilmiş ve Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü bünyesinde Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği yayınlanmıştır. Bu yönetmelik ilk kez 21 Ağustos 1987 tarih ve 19551 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış; 19 Kasım 1996 tarih ve 22822 sayılı Resmi Gazete’de, 11 Ocak 1998 tarih ve 23227 sayılı Resmi Gazete’de, 28 Ocak 1998 tarih ve 23244 sayılı Resmi Gazete’de, 31 Mart 2001 tarih ve 24359 sayılı Resmi Gazete’de ve 08 Temmuz 2005 tarih ve 25869 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan şekliyle değiştirilmiştir. Bu alandaki son kapsamlı düzenleme, 30 Eylül 2014 tarihinde yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik’tir. Yönetmeliğin güncel metnine Sağlık Bakanlığı’nın mevzuat sayfasından ulaşılabilir.

Türkiye’de üremeye yardımcı tedaviler yalnızca evli çiftlere, eşlerin kendi yumurta ve spermleri kullanılarak uygulanabilir. Tedaviler, Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış ve denetlenen merkezlerde yapılır.

Tüp bebek tedavisinin aşamalarını merak ediyorsanız tüp bebek tedavi basamakları yazısını okuyabilirsiniz. Tedaviyle ilgili sorularınız için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Diğer bilgilendirici yazılar için blog sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sorularınız mı var?

Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.