Tüp bebekte başarıyı artırdığı iddia edilen ve gebelik şansını daha fazla artırabilmek amacıyla bazı klinikler tarafından önerilen çok sayıda "ek tedavi yöntemi" (İngilizcede "add-on") mevcuttur. Ancak bu yöntemlerin çoğu, etkinlikleri yeterince araştırılmadan hızla rutine sokulmuş, yeterli kanıt düzeyine ulaşamamış, çoğu oldukça pahalı ve girişimsel (invaziv) uygulamalardır. Klinik ek tedaviler, yani hastaya ilaç ya da işlem olarak uygulanan yöntemler ve bunlarla ilgili bilimsel kanıtlar aşağıda ele alınmıştır.
Ek tedavi (add-on) ne demektir?
Ek tedavi, standart tüp bebek tedavisinin (yumurtalıkların uyarılması, yumurta toplama, döllenme, embriyo kültürü ve transfer) zorunlu bir parçası olmayan, gebelik şansını artırdığı iddiasıyla tedaviye eklenen ilaç, test ya da işlemleri ifade eder. Bir ek tedavinin gerçekten yararlı olduğunu söyleyebilmek için iyi tasarlanmış, yeterli sayıda hastayı içeren randomize çalışmalarda canlı doğum oranını artırdığının gösterilmesi gerekir. Yalnız gebelik testinin pozitif çıkma oranındaki artış yeterli değildir; asıl önemli olan sağlıklı bir bebeğin doğmasıdır.
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), ek tedavilerle ilgili iyi uygulama önerilerinde aşağıdaki yöntemlerin büyük bölümünün rutin olarak kullanılmasını önermemektedir. Laboratuvarda embriyo ve sperm üzerinde uygulanan ek yöntemler ise laboratuvarda kullanılan ek tedaviler sayfasında ayrıca ele alınmıştır.
Klinik ek tedaviler ve kanıt düzeyleri
Histeroskopi
Tüp bebek uygulanacak hastalarda ya da tekrarlayan başarısızlık olan hastalarda rutin olarak yapılmasının yararı gösterilememiştir. Ayrıca girişimseldir, anestezi gerektirebilir, maliyetlidir; rahim duvarının delinmesi (perforasyon), enfeksiyon ve kanama gibi riskleri vardır ve rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrasonografiye (sonohisterografi) belirgin bir üstünlüğü yoktur. Bu nedenle transvajinal ultrasonografi veya sonohisterografide bir rahim içi sorundan (polip, miyom, yapışıklık, rahim içi perde gibi) şüphelenilmesi durumunda tanı ve tedavi amaçlı önerilmelidir. Konunun ayrıntıları tüp bebek öncesi rutin histeroskopi yazısında anlatılmaktadır.
DHEA (dehidroepiandrosteron)
Androjenlerin (erkeklik hormonları) yumurtalık fizyolojisinde ve folikül gelişiminde önemli rollerinin bilinmesi nedeniyle, özellikle kötü yanıt veren ya da düşük over rezervli hastalarda androjen kullanımının folikül sayısını artıracağı ileri sürülmüş ve bu ilaçlar uyarım (stimülasyon) tedavilerine eklenmiştir. Tedaviden yaklaşık 3 ay önce başlanarak günde 75 mg DHEA kullanımının bazı çalışmalarda canlı doğum ve devam eden gebelik oranını artırdığı ileri sürülmekle birlikte, yararlı etkisini kesin olarak gösterecek yeterli kanıt yoktur.
Testosteron
Özellikle kötü yanıt veren hastalarda tedavi öncesi deriye uygulanan bant ya da jel şeklinde testosteron kullanımı, bazı çalışmalarda canlı doğum oranlarını artırıyor gibi görünmekle birlikte yararlı etkisini kesin olarak gösterecek yeterli kanıt yoktur. Androjenlerle ilgili güncel bilgiler tüp bebek tedavilerinde androjenler yazısında yer almaktadır.
Büyüme hormonu (growth hormon, GH)
Büyüme hormonunun folikül gelişiminde önemli rolü vardır. Özellikle kötü yanıt veren hastalarda tedavi öncesinde ya da sırasında GH uygulaması bazı çalışmalarda toplanan yumurta sayısını ve canlı doğum oranlarını artırıyor gibi görünmekle birlikte, yararlı etkisini kesin olarak gösterecek yeterli kanıt yoktur. Ayrıca doz ve süre konusunda bir birlik yoktur ve tedavi maliyetini ileri derecede artırmaktadır.
Aspirin
Tüp bebek tedavisi sırasında tüm kadınlarda rutin olarak ya da tekrarlayan başarısızlık gibi diğer gerekçelerle kullanılması durumunda canlı doğum oranlarında bir artış bildirilmemektedir. Aspirinin gebelikte belirli tıbbi durumlarda (örneğin bazı pıhtılaşma bozukluklarında ya da preeklampsi riski yüksek kadınlarda) ayrı kullanım alanları vardır; bu karar hekim tarafından tıbbi gerekçeye göre verilir.
Heparin
Tüp bebek tedavisi sırasında heparinin rutin olarak tüm hastalarda ya da tekrarlayan başarısızlığı olan hastalarda kullanımı canlı doğum oranlarını artırmamaktadır. Kalıtsal ya da edinsel pıhtılaşma eğilimi (trombofili) olan hastalarda heparin kullanımının olası yan etkileri ile yararı arasındaki denge bireysel olarak değerlendirilmelidir.
Antioksidanlar ve vitaminler
Antioksidanlar, reaktif oksijen türleri (ROS) denilen zararlı ürünlerin yarattığı oksidatif hasarı azaltan biyokimyasal bileşiklerdir. Tek başlarına ya da vitamin kompleksleri şeklinde kullanılırlar. Hücreleri ve DNA'yı ROS'un zararlı etkilerinden koruduklarına inanılır. Sık kullanılan antioksidanlar N-asetil sistein, melatonin, A, C, D ve E vitaminleri, karotenoidler, karnitinler, koenzim Q10, miyo-inozitol, çinko ve selenyumdur. Bugüne kadar ne kadınlarda ne de erkeklerde antioksidan ve vitamin kullanımının canlı doğum oranlarını artırdığına dair yeterli kanıt yoktur. Bu ürünlerin gelişigüzel kullanımı tedaviyi daha karmaşık hale getirmekte ve maliyeti artırmaktadır. Gebelik planlayan kadınlarda sinir tüpü kusurlarını önlemek amacıyla folik asit kullanımı ise ek tedavi değil, önerilen standart bir uygulamadır.
PRP (trombositten zengin plazma)
Trombositten zengin plazmanın teorik olarak doku yenileyici ve iyileştirici etkisinin olduğu, ince endometriumda rahim iç zarının embriyoyu kabul etme yeteneğini (endometrial reseptivite) düzeltmede ve over rezervini artırmada katkı sağladığı ileri sürülmüştür. Ancak deneysel bir uygulama olarak kabul edilmektedir ve rutin kullanımı önerilmemektedir.
Ek tedavi önerildiğinde nelere dikkat edilmeli?
Bir ek tedavi önerildiğinde, kararı birlikte vermek için hekiminize şu soruları sormanız yararlı olur:
- Bu yöntemin canlı doğum oranını artırdığı iyi tasarlanmış çalışmalarla gösterilmiş mi?
- Benim durumumda neden önerildi, hangi bulguya dayanıyor?
- Olası yan etkileri ve riskleri neler?
- Uygulanmazsa tedavim nasıl etkilenir?
- Tedavi süresini ve maliyetini nasıl değiştirir?
Yukarıdaki yöntemlerin bir kısmı belirli ve iyi tanımlanmış tıbbi durumlarda (örneğin tanısı konmuş bir rahim içi polip ya da trombofili) gerçek bir tedavi olabilir. Sorun, bu yöntemlerin herhangi bir tıbbi gerekçe olmadan herkese uygulanmasıdır. Tedavinin bilimsel kanıtlara dayanması, gereksiz işlem, ilaç ve maliyetten kaçınmayı sağlar.
Tedavinizde hangi uygulamaların gerçekten gerekli olduğunu konuşmak için iletişim sayfası üzerinden hekimlerimizle görüşme planlayabilirsiniz. Diğer bilgilendirme yazılarımız için blog sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




