Assisted hatching (AHA), embriyonun dış kabuğunun laboratuvarda yardımla açılması ya da inceltilmesi işlemidir. Normal üremede embriyo blastokist aşamasına gelince dış tarafında bulunan ve zona olarak adlandırılan kabuk kısmı açılır ve embriyo "hatch" olarak, yani kabuğun dışına çıkarak rahim iç zarı (endometrium) ile temasa geçer ve tutunur. Transfer öncesinde bazı hastalarda embriyoları çevreleyen zar üzerinde delik açılmakta (AHA) veya zar inceltilmektedir (zona thinning). İşlem ya 2. gün aşamasında embriyo zarının inceltilmesi şeklinde ya da 3. gün veya 5. gün aşamasında mekanik yolla, asit Tyrode solüsyonuyla ya da lazer kullanılarak zonada delik açılması şeklinde uygulanır. Bu işlemin embriyoların rahim iç duvarına tutunma şansını artırarak gebelik oranını artırdığı düşünülmektedir. Her hastada kullanılması gereksizdir.
Zona pellucida ve "hatching" nedir?
Yumurta ve döllenmeden sonra oluşan embriyo, ilk günlerinde zona pellucida adı verilen saydam, esnek bir kabukla çevrilidir. Bu kabuk, döllenme sırasında birden fazla spermin yumurtaya girmesini engeller ve embriyonun ilk bölünmeleri sırasında hücrelerin bir arada kalmasını sağlar. Embriyo yaklaşık 5-6. günde blastokist aşamasına ulaştığında genişler, kabuk incelir ve embriyo bu kabuğu yırtarak dışarı çıkar. Bu olaya İngilizcede "hatching" (yumurtadan çıkma) denir. Embriyonun rahim iç zarına tutunabilmesi için önce bu kabuktan kurtulması gerekir. Embriyonun ilk günlerdeki gelişimi döllenme ve embriyo gelişimi yazısında anlatılmaktadır.
Laboratuvar koşullarında kültür edilen ya da dondurulup çözülen embriyolarda zonanın sertleşebileceği, bu nedenle embriyonun kabuktan çıkmakta zorlanabileceği düşünülmüştür. Assisted hatching bu düşünceyle geliştirilmiştir.
Assisted hatching nasıl yapılır?
- Lazer yöntemi: Bugün en sık kullanılan yöntemdir. Mikroskoba bağlı bir lazer cihazıyla zona üzerinde çok kısa sürede küçük bir açıklık oluşturulur ya da zonanın bir bölümü inceltilir. Embriyoya dokunmadan, hızlı ve kontrollü biçimde yapılabilmesi avantajıdır.
- Kimyasal yöntem (asit Tyrode solüsyonu): İnce bir pipetle zonanın küçük bir bölgesine asidik bir solüsyon uygulanarak kabuk eritilir.
- Mekanik yöntem: Mikromanipülasyon iğneleriyle zona üzerinde bir yarık açılır.
İşlem, embriyo transferinden kısa süre önce embriyoloji laboratuvarında yapılır. Hastaya ek bir girişim gerekmez ve transfer işlemi değişmez.
Kimlere önerilir?
Assisted hatching şu durumların varlığında önerilmektedir:
- Kadın yaşının 37'den büyük olması,
- Bazal FSH değerinin yüksek olması,
- Daha önceki tüp bebek ya da mikroenjeksiyon uygulamalarında embriyo transferine rağmen gebelik olmaması,
- Yumurtanın dış çeperinin (zona) kalın olması,
- Embriyoların bölünme hızının yavaş olması,
- Özellikle dondurulmuş embriyoların çözülerek transfer edildiği sikluslar.
Bu liste, uygulamanın denendiği hasta gruplarını gösterir; bu gruplarda bile yararın kesin olduğu anlamına gelmez. Karar, embriyonun özellikleri ve önceki tedavi öyküsü birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Bilimsel kanıtlar ne gösteriyor?
Genel olarak assisted hatching ile klinik gebelik oranlarında hafif bir artış görülebildiği bildirilmekle birlikte, bunun canlı doğum oranlarında artışla birlikte olduğuna dair yeterli kanıt yoktur. Sistematik derlemelerde yöntemin canlı doğum oranına etkisinin çok az ya da hiç olmadığı, kanıtların kalitesinin de düşük olduğu belirtilmektedir. Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), ek yöntemlerle ilgili iyi uygulama önerilerinde assisted hatching'in rutin kullanımını önermemektedir.
Ayrıca assisted hatching tek yumurta ikizliği (monozigotik ikizlik) oranını artırabilir. Tek yumurta ikiz gebelikleri, çift yumurta ikizlerine göre daha yüksek risk taşıyan gebeliklerdir. Embriyoya uygulanan her işlemde olduğu gibi, nadir de olsa işlem sırasında embriyo hücrelerinin zarar görmesi olasılığı da göz önünde tutulmalıdır.
Diğer laboratuvar uygulamalarıyla ilişkisi
Blastokist aşamasında genetik inceleme (PGT) yapılacak embriyolarda, biyopsi için hücre alınabilmesi amacıyla zonada açıklık oluşturulması zaten işlemin bir parçasıdır. Bu durum, gebelik şansını artırmak amacıyla yapılan assisted hatching'den farklıdır. Embriyolar blastokist aşamasında transfer edildiğinde ise embriyo kendi doğal açılma sürecine çok yakın bir dönemde rahme yerleştirilmiş olur. Laboratuvarda uygulanan diğer ek yöntemler ve kanıt düzeyleri için laboratuvarda kullanılan ek tedaviler sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Assisted hatching embriyoya zarar verir mi?
Deneyimli ellerde ve lazer gibi kontrollü yöntemlerle yapıldığında embriyoya zarar verme olasılığı düşüktür. Ancak hiçbir laboratuvar işlemi tamamen risksiz değildir ve tek yumurta ikizliği riskindeki olası artış göz önünde bulundurulmalıdır.
Dondurulmuş embriyolarda mutlaka yapılmalı mı?
Hayır. Dondurma-çözme işleminin zonayı sertleştirebileceği düşüncesiyle bu grupta sık uygulanmıştır; ancak canlı doğum oranını artırdığına dair yeterli kanıt yoktur. Karar embriyonun durumuna göre bireysel olarak verilir.
Embriyolarınıza uygulanacak laboratuvar işlemleri hakkında bilgi almak için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




