Büyüme hormonu (growth hormon, GH), hipofiz bezinden salgılanan ve vücutta büyüme, metabolizma ve doku onarımında görev alan bir hormondur. Growth hormonun folikül gelişiminde de önemli rolü vardır. Özellikle tüp bebek tedavisinde yumurtalıkları ilaçlara kötü yanıt veren hastalarda tedavi öncesi ya da sırasında GH uygulaması bazı çalışmalarda canlı doğum oranlarını artırıyor gibi görünse de, yararlı etkisini kesin olarak göstermek için bugün yeterli kanıt yoktur. Ayrıca doz ve süre gibi konularda bir birlik yoktur ve tedavinin maliyetini belirgin olarak artırmaktadır.
Büyüme hormonu yumurtalıkta nasıl etki eder?
Büyüme hormonu, etkilerinin önemli bir kısmını karaciğerde ve yumurtalıkta üretilen IGF-1 (insülin benzeri büyüme faktörü 1) aracılığıyla gösterir. Yumurtalıkta yumurtayı çevreleyen granüloza hücrelerinin FSH'ye duyarlılığını artırabildiği, östrojen yapımını ve yumurtanın olgunlaşmasını destekleyebildiği deneysel çalışmalarda gösterilmiştir. Bu nedenle, yumurtalık yanıtı zayıf olan kadınlarda folikül gelişimine katkı sağlayabileceği düşünülmüştür.
Tüp bebek tedavisinde kimlerde gündeme gelir?
GH, tüp bebek tedavisinde çoğunlukla "kötü yanıtlı" ya da "düşük yanıtlı" olarak tanımlanan hastalarda ek tedavi olarak denenmiştir. Bu grup, yüksek doz ilaçlara rağmen az sayıda yumurta gelişen, over rezervi düşük ya da önceki denemelerde az yumurta elde edilmiş kadınları kapsar. Daha seyrek olarak tekrarlayan implantasyon başarısızlığı ya da kötü embriyo kalitesi olan hastalarda da kullanıldığı olmuştur.
Over rezervinin nasıl değerlendirildiğini merak ediyorsanız kadınlarda over rezervi nasıl değerlendirilir? yazısına göz atabilirsiniz.
Bilimsel kanıtlar ne söylüyor?
Küçük çalışmaların bir kısmında GH eklenen kötü yanıtlı hastalarda daha fazla yumurta elde edildiği ve gebelik oranlarının arttığı bildirilmiştir. Ancak bu çalışmaların hasta sayıları az, kullanılan dozlar ve tedavi süreleri birbirinden çok farklıdır. Daha iyi tasarlanmış randomize çalışmalarda canlı doğum oranında anlamlı bir fark gösterilememiştir. Sistematik derlemeler de olası yararın kanıt düzeyinin düşük olduğunu vurgular.
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği'nin (ESHRE) yumurtalık uyarımı kılavuzu, kötü yanıtlı hastalarda büyüme hormonunun rutin olarak eklenmesini önermemektedir. Bu nedenle GH, kanıtı sınırlı bir ek tedavi olarak değerlendirilmeli ve kullanımı hastayla ayrıntılı olarak konuşulduktan sonra kararlaştırılmalıdır.
Uygulama ve olası yan etkiler
GH, deri altına yapılan iğneler şeklinde, genellikle yumurtalık uyarımına başlamadan önceki dönemde ve/veya uyarım süresince kullanılır. Kısa süreli kullanımda ciddi yan etki nadirdir; ödem, eklem ve kas ağrısı, baş ağrısı ve kan şekerinde yükselme görülebilir. Şeker hastalığı, aktif kanser öyküsü gibi durumlarda kullanımı uygun olmayabilir. Bu nedenle ilaç yalnızca hekim önerisi ve takibiyle kullanılmalıdır.
Kötü yanıtta başka neler yapılabilir?
Yumurtalık yanıtı düşük olan kadınlarda öncelik, uygun ilaç protokolünün seçilmesi, gerekirse protokolün bir sonraki denemede değiştirilmesi ve elde edilen embriyoların özenle değerlendirilmesidir. Androjenler, DHEA ve çeşitli antioksidanlar da bu grupta denenen ek tedavilerdir ve kanıtları benzer şekilde sınırlıdır. Bu konuda tüp bebek tedavilerinde androjenler gerekli midir? ve tüp bebekte ek tedaviler yazıları ayrıntılı bilgi sunar.
Sık sorulanlar
Büyüme hormonu yumurta sayısını artırır mı?
Bazı çalışmalarda bir miktar artış bildirilmiştir, ancak bu artışın daha fazla sağlıklı doğuma dönüştüğü kesin olarak gösterilememiştir.
Her kötü yanıtlı hastaya büyüme hormonu verilmeli mi?
Hayır. Mevcut kanıtlar rutin kullanımı desteklemez; karar kişisel değerlendirmeye göre ve olası yarar ile sınırlılıklar konuşularak verilir.
Tedavi seçeneklerinizi hekiminizle konuşmak için iletişim sayfasından ön görüşme isteyebilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfamıza göz atabilirsiniz.
