Gebelik aşısı denilen yöntemde, kadının kendi kan hücrelerinden (monositler) rahim içinde embriyonun tutunmasını sağlayacağı düşünülen maddelerin (sitokinler ve büyüme faktörleri) elde edilmesi ve transfer aşamasında bu maddeleri içeren sıvının anne rahmine yerleştirilmesi amaçlanmaktadır. Adında "aşı" geçse de bu uygulamanın bilinen anlamda bir aşıyla ilgisi yoktur; bağışıklık kazandırmaz ve hastalıklara karşı koruma sağlamaz. Bilimsel literatürde bu yöntem genellikle "rahim içine periferik kan mononükleer hücre (PBMC) uygulaması" olarak geçer.
Gebelik aşısı nasıl uygulanır?
Bunun için yumurta toplama gününde kadından kan alınmakta, özel işlemlerden geçirilerek monosit denilen hücreler ayrılmakta ve bu hücreler özel kültür ortamlarına konularak çoğaltılmaktadır. Hücre kültürü denilen bu işlem iki gün sürmekte ve sonrasında monositlerden salgılanan ve rahim içinde embriyonun tutunmasına yardımcı olacağı düşünülen sitokinler ve büyüme faktörleri kültür sıvısında birikmektedir. Transfer edilecek embriyolar seçildikten sonra laboratuvarda elde edilen ve gebelik aşısı olarak da adlandırılan bu sıvı, embriyoların rahim içine konulacağı günden bir gün önce veya aynı gün ince bir kateterle rahim içine verilir.
Bu işlemin rahim içini daha sonra transfer edilecek embriyoların tutunması için uygun hale getirdiği, bu şekilde hazırlanmış rahim iç zarının iyi kalitedeki embriyoları daha yüksek oranda kabul edeceği, yani gebelik oluşmasına yardım edeceği ileri sürülmektedir.
Yöntemin dayandığı düşünce
Embriyonun rahim iç zarına (endometrium) tutunması, embriyo ile rahim arasında karmaşık bir sinyal alışverişi gerektirir. Bu süreçte bağışıklık hücreleri ve onların salgıladığı sitokin adı verilen haberci moleküller rol oynar. Gebelik aşısı fikri, kişinin kendi bağışıklık hücrelerinden elde edilen bu moleküllerin rahme verilmesiyle tutunma ortamının iyileştirilebileceği varsayımına dayanır. Tutunma sürecinin kendisi rahme tutunma (implantasyon) yazısında anlatılmaktadır.
Ancak laboratuvarda gözlenen bir biyolojik mekanizmanın varlığı, o mekanizmayı hedefleyen bir uygulamanın hastalarda canlı doğum oranını artıracağı anlamına gelmez. Bir yöntemin etkili olduğunu söyleyebilmek için bunun iyi tasarlanmış klinik çalışmalarla gösterilmesi gerekir.
Bilimsel kanıtlar ne diyor?
Gebelik aşısı yalnızca deneysel bir uygulamadır. Bu konuda yapılan çalışmalar az sayıda hastayı içermektedir, kullanılan yöntemler birbirinden farklıdır ve sonuçlar tutarlı değildir. Canlı doğum oranını artırdığını gösteren güçlü ve tekrarlanmış kanıt bulunmamaktadır. Gebelik oranını artırdığı söylenen diğer kanıtlanmamış yöntemlerden bir farkı yoktur. Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE) de tüp bebek ek tedavilerine ilişkin iyi uygulama önerilerinde bu tür rahim içi hücre uygulamalarının rutin kullanımını önermemektedir.
"Gebelik aşısı" isminin kullanılması, bilimsel bir yaklaşımdan çok ticari bir yaklaşım anlamına gelmektedir. Bu ad, yöntemin etkinliği kanıtlanmış bir tedavi olduğu izlenimini yaratabilir ve tekrarlayan başarısızlık yaşayan, umut arayan çiftleri yanıltabilir. Benzer şekilde kanıt düzeyi yetersiz olan diğer bağışıklık temelli uygulamalar immünolojik tedaviler sayfasında değerlendirilmiştir.
Lenfosit aşısı ile aynı şey mi?
Hayır. Halk arasında zaman zaman karıştırılan "lenfosit aşısı" (paternal lökosit immünizasyonu), babadan alınan beyaz kan hücrelerinin anneye deri altına enjekte edilmesine dayanan farklı bir uygulamadır. Bu yöntemin de tekrarlayan gebelik kayıplarında ya da tüp bebek başarısızlığında yararı gösterilememiştir ve kan yoluyla bulaşabilen enfeksiyonlar gibi riskleri vardır. Ayrıntılar için paternal lökosit immünizasyon yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.
Tekrarlayan başarısızlıkta ne yapılmalı?
Birden fazla iyi kaliteli embriyo transferine karşın gebelik oluşmadığında, kanıtı olmayan uygulamalara yönelmek yerine olası nedenlerin sistematik biçimde araştırılması daha doğru bir yaklaşımdır. Bu değerlendirmede kadının yaşı ve embriyo kalitesi, rahim boşluğundaki olası sorunlar (polip, miyom, yapışıklık), tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpinks), tiroid fonksiyonları ve gerektiğinde çiftin kromozom analizi gibi konular ele alınır. Saptanan ve tedavi edilebilir bir neden varsa ona yönelik tedavi uygulanır.
Sık sorulanlar
Gebelik aşısı zararlı mıdır?
Kişinin kendi kanından elde edilen sıvının rahme verilmesi genellikle ciddi bir yan etkiye yol açmaz. Ancak her rahim içi işlemde enfeksiyon gibi küçük riskler vardır. Asıl sorun, yararı kanıtlanmamış bir uygulama için zaman, emek ve maddi kaynak harcanması ve yanlış bir beklenti oluşmasıdır.
Hangi durumlarda önerilebilir?
Bugünkü bilgilerle gebelik aşısının rutin olarak önerilebileceği bir hasta grubu tanımlanmamıştır. Bu yöntem ancak etik kurul onaylı bilimsel bir araştırma kapsamında, çiftin bilgilendirilmiş onamı alınarak uygulanabilir.
Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yaşadıysanız, durumunuzu kanıta dayalı yaklaşımla değerlendirmek için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımıza blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




