Gebelikte annenin bağışıklık sisteminin değişime uğradığı ve bu değişimin embriyonun rahme tutunmasında (implantasyon) önemli bir rol oynadığı genel olarak kabul edilir. Anne, yarısı babadan gelen genetik özellikleri taşıyan embriyoyu reddetmez; rahim iç zarında (endometrium) bağışıklık yanıtı embriyoyu kabul edecek şekilde düzenlenir. Kesin bir kanıta dayanmamakla birlikte endometriumdaki bu bağışıklık yanıtını düzenleyerek embriyonun tutunmasını kolaylaştırdığı ileri sürülen bazı immunolojik tedaviler ek tedavi olarak yaygın biçimde kullanılmaktadır.
Bu tedaviler çoğunlukla tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı ya da tekrarlayan gebelik kaybı yaşayan çiftlere önerilir. Ancak bilimsel çalışmalar, aşağıda sayılan yöntemlerin çoğunun gebelik ya da canlı doğum şansını artırdığını göstermemiştir. Bu nedenle her birinin olası yararını, yan etkilerini ve kanıt düzeyini bilmek, doğru karar vermeye yardımcı olur.
İmmunolojik tedaviler hangi düşünceye dayanır?
Rahim iç zarında, kandaki doğal öldürücü hücrelerden farklı özellikte olan uterin doğal öldürücü (uNK) hücreler ve çeşitli bağışıklık hücreleri bulunur. Bu hücrelerin aşırı ya da yetersiz etkinliğinin embriyonun tutunmasını bozduğu varsayımıyla kanda NK hücre sayımı, sitokin ölçümleri gibi testler ve bunlara dayalı tedaviler geliştirilmiştir. Oysa kandan ölçülen NK hücre değerlerinin rahimdeki durumu yansıttığı gösterilememiştir ve uluslararası kılavuzlar bu testlerin rutin olarak yapılmasını önermez.
Kullanılan başlıca yöntemler ve kanıt düzeyleri
- Steroidler: Embriyo transferine yakın dönemde kullanılan prednizolon gibi steroidlerin gebelik ve canlı doğum oranlarını artırdığına dair yeterli kanıt yoktur. Uzun süreli ya da yüksek doz kullanımda kan şekerinde yükselme, tansiyon artışı ve enfeksiyona yatkınlık gibi yan etkiler görülebilir.
- İntravenöz immünglobülin (IVIG): Kan ürünlerinden elde edilen bir ilaçtır. Rahimdeki bağışıklık sistemini nasıl etkilediği bilinmemekte olup klinik yararı gösterilememiştir. Ayrıca yüksek maliyetlidir; baş ağrısı, alerjik reaksiyon ve nadiren pıhtılaşma sorunları gibi birçok yan etkiye açıktır.
- Granülosit koloni uyarıcı faktör (G-CSF): Nötropeni (kandaki nötrofil adlı akyuvarların azlığı) gibi hematolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan bir sitokindir. Özellikle ince endometrium ya da tekrarlayan başarısızlık olanlarda embriyo transferine yakın dönemde rahim içine ya da deri altına verilmesinin gebelik şansını artırdığı iddia edilmektedir. Yüksek maliyetli bir yöntemdir ve kullanımı için yeterli kanıt yoktur.
- İntralipid (damardan lipit uygulanması): Soya fasulyesi yağı, yumurta fosfolipitleri ve gliserin içerir. Damardan verildiğinde bağışıklık yanıtını düzenlediği ve düşük oranlarını azalttığı iddia edilmektedir. Kullanımı için yeterli kanıt yoktur; sarılık, ateş ve alerjik reaksiyon gibi yan etkilere açıktır.
- Diğerleri: Gebelik aşısı olarak bilinen paternal lökosit immünizasyonu gibi, hiçbir kanıt olmaksızın etkileyici sözcüklerle tanıtılan ve kullanılan ya da önerilen yöntemler. Babadan alınan beyaz kan hücrelerinin anneye verilmesine dayanan bu uygulamanın yararı gösterilememiştir; enfeksiyon bulaşması ve bağışıklık reaksiyonları gibi riskler taşır.
Kanıtı olan durumlar: antifosfolipit sendromu
Bağışıklık sistemiyle ilişkili olup tedavisi bilimsel olarak kabul görmüş başlıca durum antifosfolipit sendromudur. Bu hastalıkta kanda pıhtılaşma eğilimini artıran antikorlar bulunur ve tekrarlayan gebelik kayıplarına yol açabilir. Tanı, belirli klinik bulgular ve en az iki kez, aralıklı olarak pozitif bulunan kan testleriyle konur. Tanı kesinleştiğinde düşük doz aspirin ve heparin kullanımı önerilebilir. Bu tedavinin yalnız tanısı konmuş hastalarda yararlı olduğunu, tanı olmadan rutin kullanımının ise gebelik şansını artırmadığını bilmek gerekir. Konuyla ilgili ayrıntılar için tüp bebek tedavisinde kan sulandırıcı ilaçların kullanımı yazısına bakabilirsiniz.
Karar verirken nelere dikkat edilmeli?
Tekrarlayan başarısızlık ya da gebelik kaybı, çiftler için zorlayıcı bir deneyimdir ve bu dönemde kanıtı olmayan tedavilere yönelmek anlaşılır bir istektir. Ancak etkinliği gösterilmemiş bir tedavi, yan etki riskini ve maddi yükü artırırken gebelik şansına katkı sağlamayabilir. Bir ek tedavi önerildiğinde şu sorular yol gösterici olabilir:
- Bu yöntemin canlı doğum oranını artırdığı iyi tasarlanmış çalışmalarla gösterilmiş mi?
- Olası yan etkileri ve riskleri nelerdir?
- Benim durumumda bu tedaviyi gerektiren kanıtlanmış bir tanı var mı?
Tekrarlayan başarısızlık yaşayan çiftlerde öncelik; embriyo kalitesi, rahim içinin yapısı, kadın yaşı ve tekrarlayan gebelik kayıpları açısından bilinen nedenlerin ayrıntılı biçimde araştırılmasıdır. Bağışıklık sistemine yönelik tedaviler ise ancak kanıtlanmış bir tanı varsa gündeme gelmelidir.
Durumunuzun ayrıntılı değerlendirilmesi için iletişim sayfasından ön görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılar için blog sayfasına göz atabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




