Ovülasyon indüksiyonunda insülin-duyarlılaştırıcı ajanlar, özellikle polikistik over sendromu (PCOS) olan kadınlarda yumurtlamayı düzenlemeye yardımcı olmak için kullanılır. İnsülin metabolizması üzerinde etkili olan metformin gibi ilaçlar polikistik overli hastalarda günde 1500-2000 mg dozunda kullanılır. Klomifene dirençli olgularda klomifenle kombine edilebilir. Etkisini genellikle 2-3 ay içerisinde gösterir.
İnsülin direnci ile yumurtlama arasındaki ilişki
Polikistik over sendromu olan kadınların önemli bir kısmında, kilolu olsun ya da olmasın, insülin direnci bulunur. İnsülin direncinde vücut kan şekerini normal tutabilmek için daha fazla insülin salgılar. Yüksek insülin düzeyleri yumurtalıklarda erkeklik hormonlarının (androjenler) üretimini artırır ve follikül gelişimini bozarak yumurtlamanın düzensizleşmesine ya da hiç olmamasına (anovülasyon) yol açar. İnsülin duyarlılığını artıran ilaçların yumurtlama üzerindeki etkisi bu mekanizmaya dayanır.
Metformin nasıl kullanılır?
Metformin, uzun yıllardır tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan, ağızdan alınan bir ilaçtır. Mide-bağırsak yan etkilerini azaltmak için genellikle düşük dozla (örneğin günde 500 mg) başlanır ve birkaç hafta içinde doz kademeli olarak artırılır. Yemeklerle birlikte ya da yemekten hemen sonra alınması önerilir. Uzatılmış salımlı formları yan etkileri daha az olabilir.
En sık görülen yan etkiler bulantı, karın ağrısı, gaz ve ishaldir; bu yakınmalar çoğunlukla ilk haftalarda belirgindir ve zamanla azalır. Uzun süre kullananlarda B12 vitamini eksikliği gelişebileceği için düzeyin zaman zaman kontrol edilmesi uygundur. Ciddi böbrek ya da karaciğer yetmezliği olanlarda kullanılmaz.
Metformin kimlere önerilir?
Uluslararası PCOS kılavuzlarına göre yumurtlaması olmayan PCOS'lu kadınlarda ovülasyon indüksiyonu için ilk seçenek olarak önerilen ilaç letrozoldür. Metformin tek başına yumurtlamayı sağlamada letrozol ve klomifenden daha az etkilidir; ancak bazı durumlarda tedaviye eklenir:
- Klomifene dirençli olgularda klomifenle birlikte kullanılabilir.
- Fazla kilolu ve insülin direnci belirgin olan PCOS'lu kadınlarda yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak tercih edilebilir.
- Tüp bebek tedavisi uygulanacak PCOS'lu kadınlarda yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS) riskini azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Letrozol ile ovülasyon indüksiyonu hakkında bilgi için aromataz inhibitörleri yazısına, tüm seçeneklerin genel çerçevesi için ovülasyon indüksiyonu sayfasına bakabilirsiniz.
Kilo vermenin önemi
Fazla kilolu PCOS'lu kadınlarda vücut ağırlığının yüzde 5-10 oranında azaltılması bile insülin direncini azaltabilir ve bazı kadınlarda yumurtlamanın kendiliğinden düzelmesini sağlayabilir. Bu nedenle dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite, ilaç tedavisinden önce ya da onunla birlikte önerilen temel yaklaşımdır. Konuyla ilgili ayrıntılar kadınlarda aşırı kilo ve obezitenin üreme üzerine etkileri yazısında yer almaktadır.
Gebelikte metformin kullanımı
Gebelik sırasında kullanımı ile bebekte doğumsal anomali riskinde artış gösterilmemiştir. Daha önce metformin kullanımının düşük riskini azalttığı düşünülmekteydi; ancak sonraki çalışmalarda düşükleri önlediğine dair yeterli kanıt bulunamamıştır ve bu amaçla kullanılması önerilmemektedir. Gebelik saptandığında ilaca devam edilip edilmeyeceğine hekim karar verir.
İnositol gibi takviyeler
Myo-inositol ve D-kiro-inositol gibi besin takviyeleri de insülin duyarlılığını artırmak amacıyla PCOS'ta sıkça kullanılmaktadır. Ancak bu ürünlerin yumurtlama ve gebelik üzerine etkisini gösteren kanıtlar sınırlıdır ve araştırmalar sürmektedir. Kullanılmak isteniyorsa hekimle konuşulması uygundur.
Sık sorulanlar
Metformin kilo verdirir mi?
Metformin bazı kişilerde hafif kilo kaybına yardımcı olabilir; ancak bir zayıflama ilacı değildir. Kilo kontrolünde asıl etkili olan beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleridir.
Metformin kullanırken ne kadar beklemek gerekir?
Metforminin etkisi genellikle 2-3 ay içinde ortaya çıkar. Bu sürede yumurtlama düzelmezse tedaviye letrozol ya da klomifen eklenmesi ya da tedavinin değiştirilmesi gündeme gelir.
Polikistik over ve yumurtlama sorunlarınızı konuşmak için iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz. Ankara Tüp Bebek Merkezi'nin diğer blog yazılarına blog sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




