Tüp bebek tedavisinde kullanılan ek tedavi yöntemlerinin etik boyutu, bu uygulamaların ne kadar kanıta dayandığıyla doğrudan ilişkilidir. Bir ek tedavi yöntemi, başlatılan tedavi döngüsü başına canlı doğum oranını artırıyorsa, bunun tedavi sürecinde kullanılması ve maliyetinin hastaya yansıtılması etik açıdan bir ikilem yaratmaz. Ancak tüp bebek tedavisinde kullanılan ek tedavilerin çoğunun katkısı konusunda yeterli kanıt ve bilgi olmadığı için tedavide kullanılmaları, hastaya getirdikleri maddi yük ve ayrıca güvenlik açısından belirsizlikleri ciddi etik sorunlar yaratmaktadır.
Ek Tedavi (Add-on) Nedir?
Ek tedaviler, standart tüp bebek tedavisinin (yumurtaların geliştirilmesi, toplanması, döllenme, embriyo kültürü ve transfer) üzerine eklenen ve çoğunlukla gebelik şansını artırdığı iddia edilen ilaç, test ya da laboratuvar uygulamalarıdır. Rahim iç tabakasının çizilmesi (endometrial zedeleme), embriyo tutkalı, yardımlı embriyo kabuğu açma, bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler, büyüme hormonu ve rahim içine PRP verilmesi bu uygulamalara örnek olarak verilebilir. Bu yöntemlerin her birine ilişkin güncel bilgiyi tüp bebekte klinik ek tedaviler ve laboratuvarda kullanılan ek tedaviler yazılarımızda bulabilirsiniz.
Sorun Nereden Kaynaklanıyor?
Tüp bebek tedavisindeki önemli sorunlardan biri, tedavi sonrası gebe kalamayan bir hastanın farklı hiçbir şey yapılmadan bir sonraki döngüde gebe kalabileceği, hatta kendiliğinden gebe kalabileceği gerçeğini göz ardı edip yeni bir döngüde oluşan gebelikleri kullanılan ve çoğu deneysel olan ek tedavilere bağlama eğilimidir. Bu şekilde gebelik şansını artırdığına inanılan birden çok ek tedavi aynı döngüde standart tedaviye eklenmekte ve böylece birçok gereksiz uygulamanın hastalara önerilmesi durumu ortaya çıkmaktadır.
Bu ek tedavilerin çoğunda öne sürülen gerekçe, hasta yararının gözetildiği ve yapılan işlemin hastaya bir zararının olmadığıdır. Oysa çoğu ek tedavinin sağladığı yarara dair kanıt yoktur, etkinlik ve güvenlik sorunu çözümlenmemiştir, kanıta dayalı olmayan bir uygulamanın maliyeti hastaya yansıtılmaktadır ve dahası bu ek tedavilerin bazılarının gebelik oranını azaltabileceği göz önüne alınmadan yalnızca teorik ya da kanıtı olmayan bir yarar beklentisi üzerine tedavi kurgulanmaktadır.
Etik Açıdan Temel İlkeler
Tıp etiğinin dört temel ilkesi bu konuya da ışık tutar. Yararlılık ilkesi, önerilen her uygulamanın hastaya gerçek bir fayda sağlamasını gerektirir. Zarar vermeme ilkesi, kanıtlanmamış bir yöntemin bilinmeyen risklerine hastanın maruz bırakılmamasını öngörür. Özerkliğe saygı, hastanın bir uygulamanın kanıt düzeyini, olası risklerini ve getireceği yükü açıkça öğrendikten sonra kendi kararını vermesi demektir. Adalet ilkesi ise sınırlı kaynakların kanıtlanmış tedavilere ayrılmasını gözetir.
Bu durumun yönetimini ve çözümünü zorlaştıran önemli bir nokta, bu konuda ayrıntılı yasal düzenlemelerin bulunmaması ve sorunun büyük ölçüde hekimin bilimsel dürüstlüğüne ve vicdanına bırakılmasıdır. Bazı ülkelerde sağlık otoriteleri, ek tedavileri kanıt düzeylerine göre sınıflandırarak hastaların bilgilendirilmesini kolaylaştırmaya çalışmaktadır. Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE) de 2023 yılında ek tedavilere ilişkin bir değerlendirme yayımlamış ve bu uygulamaların büyük çoğunluğunu rutin kullanım için önermemiştir.
Bilimsel Açıdan Ne Söylenebilir?
Bilimsel açıdan önerilebilecek temel gerçek şudur: Ek tedavilerin çoğunun rutin olarak kullanılması için yeterli kanıt yoktur ve bu uygulamalar çoğu zaman hastalara gereksiz maddi ve manevi yük getirir. Yeni bir yöntemin tedaviye girmesinin doğru yolu, iyi tasarlanmış randomize kontrollü çalışmalarla canlı doğum şansını artırdığının ve güvenli olduğunun gösterilmesidir. Bu kanıt elde edilene kadar söz konusu yöntemlerin araştırma çerçevesinde ve hastanın bilgilendirilmiş onamıyla uygulanması daha doğru bir yaklaşımdır.
Hasta Olarak Hangi Soruları Sorabilirsiniz?
Size bir ek tedavi önerildiğinde hekiminize aşağıdaki soruları sormanız, karar vermenizi kolaylaştırabilir:
- Bu yöntemin canlı doğum şansını artırdığını gösteren randomize çalışmalar var mı?
- Benim durumumda neden önerildi, beklenen fayda nedir?
- Bilinen ya da olası riskleri nelerdir?
- Bu yöntem uygulanmazsa tedavimde ne değişir?
Örnek olarak tartışmalı ek tedavilerden endometrial zedeleme ve tüp bebek uygulamalarında PRP kullanımı hakkındaki yazılarımızı okuyabilirsiniz.
Tedavi planınızdaki uygulamaları ayrıntılı olarak konuşmak isterseniz iletişim sayfası üzerinden ön görüşme talep edebilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




