Tüp bebek tedavisinde ek tedaviler (İngilizce "add-on" ya da "adjunct"), standart tedaviye ek olarak gebelik şansını artırdığı ileri sürülen uygulamalardır. İlk tüp bebeğin doğduğu 1978 yılından beri tüp bebek tedavisinin giderek daha yaygın kullanılması, bu alandaki deneyimin artması, laboratuvarlardaki teknolojik gelişmeler, yeni ilaçların kullanıma girmesi, dondurma tekniklerinin çok gelişmesi ve genetik alanındaki baş döndürücü ilerlemelere karşın hâlâ istenilen başarı düzeyine ulaşılamamıştır. Bu nedenle eve sağlıklı bir bebek götürebilmek için tekrarlayan denemelere duyulan gereksinim sürmektedir.
Standart tüp bebek tedavisinde sonucu etkileyen temel faktörler kadın yaşı, over rezervi, merkezin standartları ve kalite kontrol sistemlerinin düzeyi gibi ana parametrelerdir. Çok genç yaşta ve over rezervi çok iyi olan kadınlarda bile gebelik elde etme olasılığı en uygun koşullarda %60'lar düzeyindedir. Bu gerçeğin iyi bilinmesine karşın, özellikle gebelik elde edilemeyen çiftler gebelik şansını artırdığı ileri sürülen birçok ek yöntemin varlığına ikna olmakta veya ikna edilmekte ve bu yöntemlerin çoğu mucizevi yöntemler gibi çiftlere uygulanmakta, yani satılmaktadır.
Dolayısıyla tüp bebek, yeterince denenmemiş, yeterli bilimsel desteği ve kanıtı olmayan, çok küçük ölçekli çalışmalara, kişisel deneyimlere ya da mucizevi söylemlere dayandırılan birçok uygulamanın "başarınızı artıracağı" iddiasıyla kullanıldığı bir alandır. Ne yazık ki bu önerilerin çoğu kısa bir süre içinde terk edilen ve her türlü çarenin peşinde koşan çiftleri yanıltan uygulamalar olarak kalmaktadır. Sosyal medyada, görsel medyada ve yazılı basında paylaşılan ve hep mükemmel örnekleri gösteren paylaşımların çoğu da gerçeklerden uzak bilgi kirliliği olarak kalabilmektedir.
Ek tedaviler (add-ons, adjuncts)
Bu yöntemlerle ilgili mevcut bilimsel veriler incelendiğinde durumun hiç de hastalara sunulduğu gibi olmadığı açıktır. Aslında bunların çoğu gereksiz girişimler olup hem tüp bebek tedavilerini daha karmaşık hale getirmekte hem de maliyeti belirgin şekilde artırmaktadır. Bu yöntemlerin birçoğunun kullanılması için kanıta dayalı yeterli veri yoktur veya kanıtlar yetersizdir. Kanıta dayalı veri olmadığı halde bu yöntemlerin hastalara ek bir bedel karşılığında uygulandığı ve hastaların teşvik edilerek bu tedavilere yönlendirildikleri görülmektedir. Bu uygulamaların herhangi biri için kanıt oluşup bilimsel alanda kullanılması kabul edilene kadar bu yöntemlerin hastalara önerilmemesi ya da bir araştırma projesi veya deneysel bir yöntem olduğu bildirilerek hastaya sunulması gereklidir.
Sık önerilen ek tedaviler
Ek tedaviler, uygulandıkları yere göre üç ana grupta toplanabilir:
- Laboratuvarda yapılan uygulamalar: Embriyo kabuğunun inceltilmesi ya da açılması (assisted hatching), embriyo tutkalı, embriyoların zaman atlamalı (time-lapse) kamerayla izlenmesi, özel sperm seçim yöntemleri ve tüm embriyolara rutin genetik tarama gibi.
- Rahme yönelik uygulamalar: Rahim iç zarının çizilmesi (endometrial zedeleme), rahim içine hCG ya da PRP verilmesi, rahim içi kabul testleri ve rutin histeroskopi gibi.
- İlaç ve takviyeler: Büyüme hormonu, androjenler, bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler (intralipid, IVIG, steroidler), gereksiz kan sulandırıcılar, çeşitli antioksidan ve vitamin takviyeleri ile akupunktur gibi tamamlayıcı yöntemler.
Bu uygulamaların bir kısmı belirli hasta gruplarında yararlı olabilir; örneğin ciddi erkek faktöründe mikroenjeksiyon ya da bilinen bir tek gen hastalığı olan çiftlerde genetik tanı standart tedavinin parçasıdır. Sorun, belirli bir endikasyonu olan bu yöntemlerin herkese, rutin olarak ve "şansı artırma" iddiasıyla uygulanmasıdır. Her bir uygulamanın kanıt durumunu tüp bebekte başarıyı artırdığı iddia edilen klinik ek tedaviler ve tüp bebekte laboratuvarda kullanılan ek tedaviler yazılarında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Bir ek tedavi önerildiğinde sorulacak sorular
- Bu yöntemin canlı doğum oranını artırdığını gösteren, iyi tasarlanmış ve yeterli sayıda hastayı kapsayan çalışmalar var mı?
- Benim durumumda bu yöntemi önermenizin özel bir nedeni var mı?
- Olası yan etkileri ve riskleri nelerdir? Embriyoya ya da bebeğe uzun dönem etkisi biliniyor mu?
- Bu uygulama tedavime ne kadar ek yük (zaman, işlem, maliyet) getirir?
- Uygulama deneysel ise bu durum yazılı olarak açıkça belirtiliyor mu?
Bu sorulara net ve kanıta dayalı yanıt alamıyorsanız, uygulamayı kabul etmeden önce düşünmeniz ve gerekirse başka bir hekimin görüşünü almanız yerinde olur. Konunun etik yönleri için tüp bebek tedavisinde kullanılan ek tedavi yöntemlerinin etik boyutu yazısını okuyabilirsiniz.
Tedavinin temelini oluşturanlar
Tüp bebekte sonucu en çok belirleyen etkenler, ek uygulamalardan çok kadının yaşı, yumurtalık rezervi, embriyo kalitesi, laboratuvar koşulları ve rahim içinin sağlıklı olmasıdır. Sigara ve alkolden uzak durmak, sağlıklı kiloda olmak ve varsa tiroit hastalığı, şeker hastalığı gibi durumların kontrol altında olması da tedaviyi destekleyen ve kanıtı olan adımlardır. Tutunmayı artırmak amacıyla önerilen yöntemlerin kanıt düzeyi için implantasyonun kolaylaştırılması yazısına da göz atabilirsiniz.
Tedavi planınızı ve size önerilen uygulamaları birlikte gözden geçirmek isterseniz iletişim sayfasından görüşme talep edebilirsiniz. Diğer yazılarımızı blog sayfasında bulabilirsiniz.
Sorularınız mı var?
Hekimlerimizle ön görüşme için randevu talebinde bulunabilir, telefon ya da WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.




